Diederik Samsom weet veel van energie. Hij is natuurkundige, een mooie basis om helder na te denken over energiepolitiek in Nederland. Maar hij is ook PvdA'er en oud-Greenpeace-activist. En dat maakt vrij denken er niet makkelijker op.

Afgelopen weekeinde deed Samsom samen met zijn politieke baas Job Cohen in de Volkskrant een oproep voor een nieuw en ambitieus 'nationaal energieplan'. Zij vragen hun politieke collega's 'samen' een stabiele koers uit te zetten naar 'een door iedereen gewenste uitkomst: een duurzame energievoorziening'. Het is een mooie gedachte dat politici hun agenda's, programma's en speerpunten opzij leggen en uit de loopgraven stappen om op basis van de feiten helder na te denken over de Nederlandse energiestrategie. Nuchter de opties in kaart brengen. Welke mix van energiebronnen is optimaal, welke schaal van energieopwekking het meest toekomstbestendig? Welke rol kan de overheid hierbij spelen? Het maken van een nationaal energieplan is een ingewikkelde klus. Zou het niet geweldig zijn wanneer politici zich zouden permitteren rustig en rationeel een nationaal energieplan uit te werken? Op basis van de feiten en zonder politieke vooringenomenheid?

Dat zou het. Misschien. We zullen het nooit weten. Want al in hetzelfde artikel demonstreren Cohen en Samsom dat zijzelf, als politici, ongeschikt zijn voor een dergelijke heldere aanpak.

Met de economische feiten gaat het direct al mis. 'De Arabische onrust heeft de olie- en gasprijs hard doen stijgen,' schrijven ze. Dat klopt niet. De olieprijs is nu hoog. Maar de gasprijzen stijgen niet automatisch mee. Doordat, vooral in de VS, op grote schaal nieuwe manieren van gaswinning worden toegepast, is er zo'n aanbod op de wereldmarkt, dat de gasprijzen juist onder druk staan. Zozeer zelfs, dat de Nederlandse aardgasbaten behoorlijk tegenvallen.

In de bredere voorstelling van zaken doen Samsom en Cohen de waarheid ook geweld aan. Ze schetsen - terecht - een naargeestig beeld van het Haagse energiebeleid. De overheid toont zich notoir onbetrouwbaar als het om energie gaat, vooral door het zwabberbeleid over subsidies en belastingvoordelen. De investeringsonzekerheid is door alle beleidswijzigingen intussen zo groot dat bedrijven die geld willen steken in energie, dat liever buiten Nederland doen. 'Ziedaar vijftien jaar Nederlands energiebeleid,' concluderen de heren verwijtend. Maar het feit dat de PvdA van deze vijftien jaar er negen in de regering zat, noemen ze niet. Zo gaat dat in de politiek. Cohen en Samsom willen ook zo graag als eerste naar buiten treden met hun aanbod om 'samen' een nationaal energieplan te maken, dat ze vergeten dat premier Mark Rutte zelf in het regeerakkoord heeft aangekondigd dat hij met 'de samenleving' een 'Green Deal' wil sluiten over het besparen en opwekken van energie. Jammer.

Het meest teleurstellende element in het stuk van Samsom en Cohen is dat ze - nota bene in hetzelfde artikel waarin ze oproepen tot het opstellen van een apolitiek nationaal plan - alweer domweg hun eigen politieke agenda opvoeren. Om te beginnen sluiten ze de optie van kernenergie bij voorbaat uit. Ze kondigen aan dat ze tegen kernenergie gaan demonstreren op de Dam en noemen het bouwen van nieuwe kerncentrales 'onbehoorlijk bestuur'. Nou ja. Vooralsnog is Nederland vanwege Borssele en de grootschalige import van nucleaire stroom uit het buitenland nog afhankelijk van kernenergie. Wie echt een nationaal energieplan wil maken, kan kernenergie niet bij voorbaat bij het grof vuil zetten. Dat is te veel geredeneerd vanuit de loopgraven waar Samsom - terecht - zo'n aversie tegen heeft.

Hoe nodig het ook moge zijn om helder na te denken over een nationaal energieplan, het is niets voor frontsoldaten als Samsom en Cohen. Gelukkig zijn er ambtenaren, die dit denkwerk wel op heldere wijze kunnen doen. Het volgende Energierapport, dat de regering elke vier jaar moet opleveren, is als het goed is in de maak. Dat is ook een soort nationaal energieplan. En hierover mogen Samsom en Cohen straks in de Kamer fijn meepraten. Ik ben benieuwd of de initiators van het nationaal energieplan dan wel in staat zullen zijn constructief mee te denken met hun politieke opponenten.