Henk Kamp staat niet bekend als een polderaar. Toch was een bezoekje aan FNV-voorzitter Agnes Jongerius zijn eerste actie als minister van Sociale Zaken. Een kennismaking, heette het officieel, maar er stond een heikel punt op de agenda: de redding van het pensioenstelsel. Hiervoor bleken beiden bereid hun principes te verkwanselen.

Vanwaar dit gehaast gepolder? Directe aanleiding was een brandbrief aan Kamp van de Stichting van de Arbeid (StAr) - de vergaderclub van werkgevers en werknemers onder voorzitterschap van Jongerius en werkgeversvoorman Wientjes. De pensioenfondsen moeten deze week de premies voor 2011 vaststellen. En hoezo verkwanselde principes? Omdat Jongerius werkgeversbelangen laat prevaleren boven die van de gepensioneerden. En omdat Henk Kamp op dag één van zijn ministerschap al een loopje neemt met het regeerakkoord.

Eerst die brandbrief. Hierin vragen Jongerius en Wientjes aan Kamp of de pensioenfondsen volgend jaar minder premie mogen ophalen dan ze nodig hebben om aan hun verplichtingen te voldoen. Vele staan er vanwege de kredietcrisis en de aanhoudend lage rente zo slecht voor, dat de pensioenpremies nu wel twintig tot dertig procent omhoog zouden moeten. Wat de brandbrief eigenlijk zegt, is dat er voor een gedegen pensioen forse ingrepen nodig zijn: zoals het korten van de pensioenen of een stijging van de premies.

De StAr voelt hier niets voor: 'Een zo extreme premieverhoging is voor het Nederlandse bedrijfsleven momenteel niet op te brengen.' De FNV vreest hogere premies, die slecht zijn voor de werkgelegenheid.

Zelfs nu voor een waardevast pensioen premieverhoging noodzaak is, pleit de StAr dus voor coulance. Zij hoopt dat de rente gaat stijgen en dat het dan vanzelf goed komt, mede dankzij het verhogen van de pensioenleeftijd.

De StAr toont zich hiermee opnieuw een zachte heelmeester. Vorig jaar torpedeerde de lobbyclub al het - verstandige - plan van topeconoom Henk Don om het gemiddeld rendement waarmee pensioenfondsen mogen rekenen te verlagen. Ook toen was de StAr bang voor premieverhoging. Nu rekent de stichting zich weer liever rijk, dan dat het kiest voor financiële degelijkheid. Jongerius en Wientjes offeren pensioenzekerheid aan werkgelegenheid.

En Henk Kamp gaat hierin mee. De minister heeft met de brandbrief ingestemd, zo meldde Het FD. Maar door de pensioenfondsen respijt te bieden, duurt het langer voordat ze zich herstellen en de pensioenen - die nu bevroren zijn - weer kunnen meestijgen met de inflatie. Kamp, Jongerius en Wientjes raken de gepensioneerden dus direct in hun portemonnee. En de reddingsactie voor de pensioenfondsen staat haaks op het regeerakkoord. Hierin staat immers dat het kabinet zal bijdragen aan 'de solidariteit van werkenden met uitkerings- en pensioengerechtigden'.

Het niet verhogen van de premies is goed voor werkenden en werkgevers en slecht voor gepensioneerden. De rente zal binnen afzienbare tijd niet flink stijgen en het effect van het verhogen van de pensioenleeftijd laat ook op zich wachten. Voor een goed pensioen is meer nodig. Strengere eisen aan pensioenfondsen, conservatievere verwachtingen over rendementen en een hogere levensverwachting maken meer premie onvermijdelijk. Werkgevers moeten hun aandeel leveren. Maar omdat arbeid - inderdaad - betaalbaar moet blijven, zullen vooral werknemers zelf meer moeten betalen.

Werknemers vrijwillig meer laten storten, is onvoldoende. Dat doen mensen niet. Denk eerder aan een constructie waarbij werknemers naarmate ze hun pensioenleeftijd naderen, een groter deel van hun salaris in hun pensioenfonds storten en een lager nettoloon voor lief nemen. Wie niet wil, kan er vanaf zien, maar wel ten koste van de waarde van de individuele pensioenaanspraak. Een soort libertair paternalisme dus, zoals Thaler en Sunstein beschrijven in hun boek Nudge.

Bijkomend voordeel is dat werknemers meer zeggenschap krijgen en meer verantwoordelijkheid nemen voor de opbouw van hun pensioen. Lijkt me meer iets voor Henk Kamp, die tot voor kort niet bekend stond als een polderaar.