De winnaar is… Stockholm. Weinig dynamiek, weinig economische groei en kleine inkomensverschillen; als het aan u ligt, verdienen we over dertig jaar ons geld in een Stockholm-achtige stad. De lezers die reageerden op mijn vraag uit het zomernummer kozen unaniem voor de Zweedse hoofdstad.

De vraag was: hoe wilt u dat we in Nederland in 2040 ons geld verdienen? De aanleiding: het rapport NL2040, waarin het Centraal Planbureau (CPB) vier scenario's schetst voor de manier waarop de Nederlandse economie zich kan ontwikkelen. Voor wie het gemist heeft: in NL2040 beschrijft het CPB de toekomst langs twee lijnen die bepalen hoe onze economie er over dertig jaar uit zal zien. Lijn 1, de x-as, gaat over de werknemer van 2040. Worden we, ondersteund door artificiële intelligentie, steeds meer generalisten? Of hebben vooral specialisten meerwaarde, omdat we straks via ICT voor elke taak de beste experts bij elkaar brengen? Volgens het CPB kan het beide kanten op.

Lijn 2, de y-as, gaat over de omvang die steden over dertig jaar hebben. Zet de trend van verstedelijking door en werken we in 2040 allemaal in miljoenenmetropolen? Of maakt ICT dat we ons geld kunnen verdienen in relatief kleine stadsregio's met steeds een paar honderdduizend werknemers? Grote steden of kleine steden, ook deze twee mogelijkheden zijn even waarschijnlijk.

Langs de twee lijnen van mensen en steden ontstaan vier scenario's die ik heb gekarakteriseerd aan de hand van bestaande steden. 1) Shanghai: generalisten in megasteden. 2) Detroit: specialisten in megasteden. 3) Eindhoven: specialisten in kleine steden, en 4) Stockholm: generalisten in kleine steden. Volgens het CPB kunnen we niet beïnvloeden welke kant het op gaat. Maar desgevraagd kiest u dus unaniem voor Stockholm of, in CPB-termen, het scenario van de Egalitarian Ecologies.

Wat zegt deze, geenszins representatieve, steekproef over de voorkeuren van de VN-lezer? Wat zijn de voor- en nadelen van Stockholm en wat heeft u aan een voorkeurstad bij het beoordelen van het Haagse regeringsbeleid?

Wie een voorkeur heeft voor Stockholm hoopt in elk geval te houden wat we hebben. In plaats van Stockholm had ik de egalitaire ecologieën evengoed kunnen karakteriseren met steden als Amsterdam of Utrecht. In de beleidssfeer kan in het Stockholm-scenario dus veel hetzelfde blijven.
Het voordeel van Stockholm is dat de economie minder gevoelig is voor crisis dan in de scenario's waarbij werknemers specialiseren. Als we generalisten worden, hoeft de overheid zich geen zorgen te maken over welke specialisaties Nederland kiest en is industriebeleid overbodig. Een ander voordeel is dat in de egalitaire ecologieën de inkomensverschillen klein zijn. De Nederlandse overheid houdt een actieve rol in de herverdeling van de inkomens, terwijl dit in de andere scenario's een taak wordt van de stad of iets wat de markt zelf regelt, met grotere inkomensverschillen tot gevolg.

De keerzijde van de Zweedse stabiliteit en solidariteit is dat de economische groei relatief bescheiden zal zijn. We verdienen over dertig jaar meer dan nu, maar we zijn dan als collectief waarschijnlijk minder rijk dan in de andere scenario's.

Wat de toekomst brengt, weten we niet. Overheidsbeleid kan ook niet beïnvloeden welke van de scenario's het wordt, meent het CPB. Maar aan de hand van de scenario's kunt u wel signaleren welke kant het op gaat en toetsen in hoeverre het beleid past bij het winnende scenario. Als u de voorkeur geeft aan Stockholm, kunt u de voorstellen uit het regeerakkoord afzetten tegen wat verstandig beleid zou zijn in een egalitaire ecologie. Dan functioneert het gewenste scenario als een toetsingskader. Dat is handig, maar ook gevaarlijk. Beleid toetsen aan Stockholm is immers een vorm van wensdenken. Wat als het niet Stockholm wordt? De unanieme stem voor de egalitaire ecologie betekent voor u vooral dat u oog dient te houden voor de mogelijke andere wegen. Opdat u tijdig kunt wisselen van toetsingskader, mocht de toekomst ons niet leiden naar Stockholm, maar naar een andere stad.