Hoe verdienen we ons geld in 2040? Is Nederland dan een achterwijk van Berlijn, of bestaat ons land over dertig jaar uit gespecialiseerde stadsregio's? Op dit soort vragen zoekt het Centraal Planbureau (CPB) antwoord in zijn jongste rapport over de toekomst van de Nederlandse economie. NL2040 heet het. En als u van de zomer nog tijd over heeft: het is de moeite waard.
NL2040 is een 'scenariostudie', waarin het CPB schetst hoe Nederland zich kan ontwikkelen. Het doel van dit soort toekomststudies is niet om de toekomst te voorspellen. De ambitie is mogelijke toekomsten te doordenken, als voorbereiding op wat komen gaat.

De eerste stap is vast te stellen wat er de komende dertig jaar relatief zeker is, en waar de belangrijke onzekerheden liggen. Veel is zeker voor het optimistische CPB. Zo duurt de technologische ontwikkeling voort. Het opleidingsniveau en de arbeidsproductiviteit stijgen. De economie groeit en wordt meer een 'takeneconomie' waarin de arbeid is opgeknipt in deeltaken. De globalisering zet door. De verstedelijking houdt aan. Steden zijn in 2040, nog sterker dan nu, de motoren van de economie.

Onzekerheden zijn er ook, maar de CPB'ers blijven optimistisch. Voor grondstoffentekorten, oorlogen en milieurampen is geen plek. De twee basisonzekerheden waarlangs het CPB zich de toekomst voorstelt, zijn van andere aard. De eerste is of werknemers zich als generalist of als specialist zullen ontwikkelen. De tweede onzekerheid is de omvang van de steden. Telt de wereld straks alleen miljoenensteden, of zijn er dankzij ICT juist kleinere steden?

Door de omvang van de steden op een y-as te zetten en de mate van specialisatie van mensen op een x-as, ontstaat een model met vier kwadranten. Hiermee vult het CPB de vier toekomstscenario's in. Ik zou ze het liefst visualiseren aan de hand van vier bestaande steden: leven we over dertig jaar allemaal in een stad als Stockholm, lijkt het meer op Shanghai, Detroit of op Eindhoven?

Stockholm staat rechts bovenin: het kwadrant van de kleine steden (de dimensie op de y-as) en de generalisten (de dimensie op de x-as). Het CPB noemt dit Stockholm-scenario Egalitarian Ecologies, omdat in deze toekomst de economie is georganiseerd in steden van een half miljoen mensen die met kleine bedrijfjes goed voor zichzelf kunnen zorgen. De inkomensverschillen zijn klein, de economie is stabiel.

Shanghai staat voor het kwadrant van de Metropolitan Markets, dat grote steden met meer dan tien miljoen inwoners combineert met de vraag naar generalisten. De megasteden trekken talent aan. Het platteland loopt leeg. In het Shanghai-scenario is het de vraag of de Nederlandse Randstad de concurrentie met de echte metropolen aan kan. Is de wereld van 2040 Shanghai-achtig, dan zou Nederland wel eens het achterland van Berlijn kunnen zijn.

Gaan we met de klok mee naar het volgende kwadrant, dan komen we in Detroit. De stad van de autofabrieken staat voor het scenario dat steden van een paar miljoen inwoners combineert met gespecialiseerde werknemers. In deze Cosmopolitan Centres-toekomst is de economie kwetsbaar: als de vraag naar de producten van zo'n gespecialiseerde megastad vermindert, ontstaan problemen.

Eindhoven, met zijn gespecialiseerde hightech campus, symboliseert het kwadrant links bovenin, het kwadrant dat kleine steden combineert met specialisatie van werknemers. Deze toekomst heet Talent Towns, stadsregio's met steeds een paar honderdduizend specialisten. De huidige trend tot het in het leven roepen van allerhande energyvalleys, foodvalleys en healthvalleys loopt vooruit op deze Eindhoven-achtige toekomst.

Stockholm, Shanghai, Detroit of Eindhoven: volgens het CPB kunnen we niet beïnvloeden op welke stad de Nederlandse economie over dertig jaar het meest zal lijken. De economen wikken, maar geloven dat het lot zal beschikken. Ik ben benieuwd welk scenario de VN-lezer het meest aanspreekt. Als u zou moeten kiezen tussen de vier steden van het CPB, in welke stad wilt u dan over dertig jaar het liefst uw geld verdienen? Mail naar: vn@keeskraaijeveld.nl