Het zijn spannende tijden. Europa zeilt nog langs monetaire Niagara-watervallen. De Nederlandse economie krimpt. Huizenprijzen dalen. Consumenten geven minder uit. En de overheid leent zich suf; elke dag zeventig miljoen euro staatsschuld erbij. Kan ons land nu zonder regering? De regering vindt van niet. CDA en VVD verwijten hun gedoogpartner onverantwoordelijk gedrag. Zeven kostbare weken zaten ze samen in het Catshuis voor de 'tussenformatie'. Het resultaat? Een bezuinigingspakket van 14,4 miljard euro in 2013. Het begrotingstekort zou dalen tot ónder de afgesproken grens. Maar Wilders brak. CDA en VVD boos. De oppositie blij.

En de Nederlandse economie? Daarvoor is dit niet best. Drie punten van zorg springen in het oog: 1) de begroting; 2) de duurzaamheid en 3) het vertrouwen. Alle drie zorgelijk, maar rampzalig is de situatie niet.

Om met het eerste punt te beginnen: met de val van het kabinet is ook Ruttes poging om de begroting op orde te brengen gefnuikt. CDA-fractieleider Van Haersma Buma riep de Tweede Kamer nog op samen een strakke begroting te maken. Manmoedig, maar kansloos. Wat een minderheidskabinet niet voor elkaar krijgt met één gedoogpartner, lukt ook niet met 150 parlementariërs. Zeker niet als alle politici tegelijkertijd al met de verkiezingen bezig zijn. Conclusie: Nederland zal volgend jaar niet voldoen aan de Europese afspraken.

Hoe erg dat is, gaan we merken. Mijn voorspelling is dat het meevalt. Naast Nederland zullen andere lidstaten Brussel teleurstellen door in 2013 de begrotingsafspraken niet na te komen. Sancties zullen hierdoor uitblijven of mild zijn. En de financiële markten? Daarmee is gedreigd; als Nederland de begroting niet saneert, eisen de financiële markten een hogere rente op het geld dat ze de Nederlandse staat lenen. Ook dat zal wel loslopen. Nederland is, ook als het niet aan de begrotingsregels voldoet, financieel relatief gezond. En dat weten de markten.

Dan punt 2, de duurzaamheid van onze economie. Een demissionair kabinet mag niets doen wat politiek als 'controversieel' wordt aangemerkt. De verduurzaming die de Nederlandse economie nodig heeft, kunnen we dus weer op onze buik schrijven. Nu bestaan de Catshuisplannen vooral uit weinig visionaire bezuinigingen en lastenverzwaringen, maar Rutte was ook bereid tot het sneller verhogen van de pensioenleeftijd, het verschuiven van de belastingdruk van arbeid naar consumptie en het voorzichtig aanpakken van de hypotheekrenteaftrek. Dat laat nu op zich wachten.

Erg? Valt mee. Al jaren weten we dat onze economie niet duurzaam is. Pensioenen, de kosten van de zorg, de financiering van de huizenmarkt; we blijven onszelf structureel rijk rekenen. Aan de ene kant weten we dat onze energievoorziening en productiemethoden niet duurzaam zijn. Anderzijds krimpt de beroepsbevolking en stijgt de werkloosheid. Consumptie en milieuvervuiling zijn te goedkoop en arbeid is te duur. De politiek weet dit, maar doet al jaren nauwelijks iets. Geen reden dus om paniekerig te doen over uitstel van hervormingen; een halfjaartje langer doormodderen overleeft de Nederlandse economie ook nog wel.

Mijn hypothese zou zijn dat punt 3 - het vertrouwen - de economie op korte termijn nog het meeste schaadt. Kan ik mijn huis nog betalen? Hoeveel belasting moet ik straks betalen? Door de mislukking in het Catshuis duurt het nog maanden voordat hierover duidelijkheid komt. Onzekerheid maakt consumenten en ondernemers voorzichtig. Grote uitgaven of investeringen stellen we uit, ons geld potten we op, de economie remt af.

Spijtig. Toch heeft ook de onzekerheid een keerzijde. Want er komen verkiezingen. Daarin mogen u en ik aangeven hoe wíj willen dat Nederland er uit zal zien. Terwijl de politiek doormoddert, kunt u uzelf afvragen welke waarden er voor u op het spel staan. Als ik u hiervoor nog een tip mag geven: kijk op internet naar het drieluik over vrijheid, gelijkheid en broederschap van de VARA. Hierin vindt u ingrediënten voor uw denkwerk over hoe het verder moet met de Nederlandse economie. Veel denkplezier!