Wat gebeurt er met de Nederlandse gezondheidszorg als we na 12 september een linkse regering krijgen? Wat staat er straks over de zorg in het regeerakkoord van een eventueel kabinet-Roemer?

Een eerste indruk kunnen we nu vast construeren door de verkiezingsprogramma's van SP, PvdA en GroenLinks te lezen. Als het om de gezondheidszorg gaat, zijn de linkse partijen eensgezind. Twee zaken vallen op bij lezing van de programma's: 1) links vindt de kostenexplosie in de zorg geen probleem, en 2) als Roemer gaat regeren, ligt de zorg straks weer aan de ketting van de overheid, met alle gevolgen van dien.

Om met punt 1 te beginnen: trouwe lezers van deze rubriek weten dat de tomeloze groei van de zorgkosten wel degelijk een probleem is. Het zorgbudget is sinds 2000 jaarlijks met miljarden toegenomen. In procenten uitgedrukt ging het steevast om ruim vier procent groei per jaar. Zet daar de economische groei van nog geen twee procent tegenover en het is zonneklaar dat deze kostenstijging niet is vol te houden.

Voor de linkse partijen geldt een andere rationaliteit. De SP wil 'extra investeren in de zorg'. Alle drie de linkse partijen wijten de kosten­explosie alleen aan de in 2000 ingevoerde marktwerking in de zorg. Dat is deels terecht. Dat we in de zorg grotendeels zijn afgestapt van door de overheid vastgestelde budgetten heeft er - logischerwijs - toe bijgedragen dat de zorgkosten uit de klauwen lopen.

In het regeerakkoord van Roemer zal de overheidsbudgettering weer worden ingevoerd. Dit is vermoedelijk de reden waarom de kosten­explosie in de zorg volgens links geen probleem is. De zorg gaat gewoon weer aan de ketting.

Maar is het probleem daarmee opgelost? Ik vrees van niet. Zorgkosten zijn niet alleen een kwestie van budgettering van het aanbod. Aan de vraagkant is er de afgelopen jaren ook nogal wat veranderd. Zo is een kwart van de kostenstijging in de zorg te wijten aan de vergrijzing. Patiënten zijn veeleisender en maken, ook dankzij persoonlijke budgetten en aanvullende verzekeringen, ten volle gebruik van de nieuwe mogelijkheden die de geneeskunde biedt. De geest van de grenzeloze zorgconsumptie is uit de fles.

En die laat zich niet intomen door het zorgbudget te beperken. Het volstaat dus niet te poneren dat de zorg 'geen markt' is en 'geen product'. Ook de hoopvolle notie uit het PvdA-program dat 'een betere inrichting van het zorgaanbod leidt tot kwalitatief betere zorg tegen minder kosten' schiet tekort. Want hoe ziet die inrichting van het zorgaanbod eruit onder Roemer? De overheid bepaalt regionaal het aantal huisartsen, gezondheidscentra en ziekenhuizen. De regio's worden verdeeld onder de zorgverzekeraars, die publieke instellingen worden zonder winstoogmerk. Medisch specialisten werken in loondienst van het ziekenhuis. Eigen bijdragen van patiënten gaan in de ban. Deze ingrijpende stelselherziening is op zich uitvoerbaar, maar de zorg wordt er niet vanzelf beter en goedkoper van. Budgettering maakt kosten beheersbaar door het aanbod in te perken. Aan de zorgvraag, die eigenlijk alleen getemperd kan worden door eigen bijdragen in te voeren, doet het kabinet-Roemer niets. De gevolgen: het is terug naar de lagere productie, de wachtlijsten en het zorg zoeken in het buitenland van eind vorige eeuw. Het is terug bij af.