De ernst van de situatie laat zich niet licht onderschatten. Met miljardeninjecties, nationalisaties en renteverlagingen hebben de autoriteiten het financiële systeem al menigmaal weggesleept voor de poorten van de economische hel. Het Minsky-moment is aangebroken.

Naamgever van dit moment, de Amerikaanse econoom Hyman Minsky (1919-1996), wordt de afgelopen maanden meer geciteerd dan ooit. Zijn ‘financiële instabiliteitshypothese’ is ineens pijnlijk actueel. Minsky beschrijft een cyclus waarin een periode van financiële stabiliteit noodzakelijkerwijs roekeloze speculatie uitlokt. In de speculatieve periode gaan mensen en instellingen zozeer op grote voet leven dat een instabiele financiële constructie ontstaat die, als het beruchte Minsky-moment daar is, als een kaartenhuis in elkaar stort. De vette jaren lokken zo vanzelf de magere jaren uit.

En magere jaren worden het. Niet alleen voor de rijken der aarde, wiens kapitaal nu wordt getroffen, maar evenzeer voor de armen. Want wie denkt dat de kredietcrisis de armen niet raakt, heeft het mis.

Door alle aandacht voor de financiële crisis zijn we even vergeten dat we ons voordien met niet minder serieuze crises geconfronteerd zagen: de energiecrisis, de voedselcrisis, en de grondstoffencrisis. Door de kredietcrisis zijn deze crises niet minder acuut geworden.
Integendeel. Bezien door de ogen van Hyman Minsky kunnen we vaststellen dat er ook bij deze crises sprake is van de roekeloze benutting van reserves, zij het dan niet financieel maar qua gebruik van de aarde. De consumptie van voedsel, grondstoffen en energie ligt hoger dan we ons kunnen veroorloven. Niet alleen economisch maar ook ecologisch leeft de mensheid op te grote voet. We beleven een multi-Minsky-moment, met alle gevolgen van dien.

De financiële crisis zal leiden tot een humanitaire ramp, waarschuwde Wereldbankpresident Robert Zoellick dit weekeinde. Alleen dit jaar zal het aantal ondervoede mensen wereldwijd met 44 miljoen stijgen tot 967 miljoen. Ook zullen door de wereldwijd oplopende inflatie meer mensen onder de armoedegrens belanden. De tragiek is dat de financiële crisis het voor ontwikkelingslanden lastiger maakt hun noodlijdende bevolking tegemoet te komen.

De financiële crisis heeft direct effect op de andere crises. Niet alleen in negatieve zin overigens. Als de wereldeconomie volgend jaar minder hard groeit, zal ook de vraag naar energie, voedsel en grondstoffen minder snel groeien.

Op de termijnmarkten, waar gespeculeerd wordt op de toekomstige waarde van producten, is dit effect al zichtbaar. De olieprijs daalde vorige week tot 80 dollar per vat (was in juli nog 147 dollar). De prijs van rijst is nog maar de helft van de piekprijs van 1100 dollar per ton afgelopen mei, maar daarmee is rijst nog wel tweemaal zo duur als een jaar geleden.

Dus, al zal de financiële crisis een dempend effect hebben op de energiecrisis, de voedselcrisis, de grondstoffencrisis en de klimaatcrisis, ze zijn er niet mee opgelost. Maar de kredietcrisis biedt wel een kans. Die kans is dat de autoriteiten het nu internationaal gevoelde Minsky-momentum weten vast te houden. En dat ze de daadkracht waarmee ze samen de financiële crisis te lijf gaan – zie het dit weekeinde bereikte akkoord op Europees niveau – kunnen transponeren naar de overige crises.

De aanpak is, in abstracto, identiek. Net als de finan­ciële crisis vergen de andere crises actie op wereldschaal. De puinhoop, veroorzaakt door een te hoge uitputtingsgraad van de beschikbare middelen, moet worden opgeruimd. Winstbejag op de korte termijn zal plaats moeten maken voor lagere, maar duurzamere rendementen. Wat geldt voor het gebruik van krediet, geldt evenzeer voor de benutting van energie, voedsel en grondstoffen.

Zo kunnen we de kredietcrisis beschouwen als een oefening voor het probleemoplossend vermogen van de internationale machthebbers. Als ze erin slagen de financiële crisis ten goede te keren, ligt er een voorbeeld voor de aanpak van de andere crises. Opdat de wereldleiders dit multi-Minksy-moment benutten voor het zetten van de eerste stap richting een duurzame wereldeconomie.