Om de stijgende inflatie het hoofd te bieden, moet de rente omhoog. En rentestijging bedreigt de woningmarkt. In Groot-Brittannië en Denemarken dalen de huizenprijzen al. Als dat ook hier inzet, krijgt het consumentenvertrouwen een knauw, wat de consumentenbestedingen – goed voor grofweg de helft van ons economisch groeicijfer – geen goed zal doen. De naderende economische winter kunt u zo verder uittekenen: een naargeestig plaatje waarin het ingezakte consumentenvertrouwen verbonden is met recessie en groeiende werkloosheid.

Toch valt ook een zonniger beeld te schetsen. Zo stijgen de huizenprijzen nog steeds, is de werkeloosheid historisch laag, worden er veel nieuwe bedrijven opgericht en daalt het aantal faillissementen. De Nederlandse economie groeide vorig jaar met een stevige 3,5 procent, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze maand.

De kans is bovendien groot dat het CBS hiermee een te somber beeld schetst en dat de economie eigenlijk nog harder is gegroeid. De belangrijkste economische graadmeter, het Bruto Binnenlands Product (BBP), is voor de statistici steeds moeilijker juist in te schatten, berichtte Het Financieele Dagblad onlangs. En dat is een probleem. De ramingen van het CBS staan immers niet op zich. Ze vormen het fundament voor een kaartenhuis aan economische voorspellingen; van de prognoses van het Centraal Planbureau tot de begroting van het kabinet.

Wat is er aan de hand? Het CBS maakt periodiek inschattingen van hoe de economie zich ontwikkelt; eerst een snelle raming, dan een jaarraming. Deze ‘voorlopige raming’ wordt later bijgesteld, waarna, weer een jaar later, het definitieve groeicijfer wordt gepubliceerd. In feite weten we dus 2,5 jaar na dato pas echt hoe de economie heeft gepresteerd (zie grafiek). Het CBS heeft hierbij een neiging tot somberen. Al twintig jaar zijn de eerste ramingen meestal lager dan het uiteindelijke cijfer. Zo was de eerste schatting over 2005 maar 0,9 procent, terwijl de economie uiteindelijk met twee procent gegroeid bleek.

De economische dynamiek laat zich steeds moeilijker in cijfers vatten. Dat is frustrerend voor de statistici, maar begrijpelijk, als we kijken naar een drietal trends.

Ten eerste wordt de economie steeds internationaler, waardoor lastig grijpbare zaken als import, export en wisselkoersen relatief meer invloed krijgen.

Ten tweede groeit het aandeel van de dienstensector in de economie. En dienstenleveranciers zijn nu eenmaal minder voorspelbaar dan productiebedrijven.

De derde trend hangt met de tweede samen: Nederland wordt steeds ondernemender. Het aandeel van jonge bedrijfjes groeit. Denk hierbij ook aan de explosieve groei van het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Het economisch landschap versplintert, en het is geen wonder dat het CBS hier moeilijk grip op krijgt.

De licht depressieve neiging van het CBS is bij dit alles zowel een voordeel als een nadeel. Het voordeel is dat de regering zich door de sombere ramingen niet snel rijk rekent. Een goede reden voor het CBS vooral geen roze bril op te zetten. Het nadeel is dat overheden miljoenen euro’s aan meevallers te verstouwen krijgen. Dit levert gênante vertoningen op van provincies, gemeenten of scholen die het budget niet ‘krijgen weggezet’ en het over de balk gooien of oppotten. Wellicht een goed plan om de volgende keer dat er geld over is, het CBS beter te bedelen. Zodat de rekenmeesters kunnen investeren in slimme (internet)technieken waarmee ze de economische dynamiek toch snel en betrouwbaar in kaart kunnen brengen. En een solide basis voor economische weersvoorspellingen is van belang voor het vertrouwen in de economie.