De kop is eraf. Edith Schippers heeft deze week haar eerste kwartaal afgerond als minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ze schafte het rookverbod voor kleine cafés af en zag het WK Voetbal van 2018 aan haar neus voorbijgaan. Details natuurlijk. Vanuit economisch perspectief is het werk nog maar net begonnen.

Schippers behoort als minister van Volksgezondheid (met haar collega's op Sociale Zaken en Onderwijs) tot de big spenders van het kabinet. Ze moet dus navenant bijdragen aan de bezuinigingen. En dit lijkt ze serieus van plan. Sinds eind december weten we dat ze de komende drie jaar paal en perk stelt aan het budget voor ziekenhuizen en privéklinieken. Iedereen boos natuurlijk. De reguliere ziekenhuizen dreigden dit weekeinde in het NOS Journaal zelfs al met 'versobering van het aanbod', 'het sluiten van afdelingen' en 'het schrappen van duizenden arbeidsplaatsen'.

De verontwaardiging over Schippers' herintroductie van de macrobudgettering richt zich vooral op haar VVD-lidmaatschap. Het was toch haar voorganger en partijgenoot Hans Hoogervorst die in 2006 het nieuwe zorgstelsel introduceerde? De VVD wilde toch af van de door de overheid vastgestelde budgetten? Hoe kan een liberale minister dan nu de marktwerking aan banden leggen en zelfs behandelingen die al aan de markt zijn overgelaten weer onderwerpen aan budgetrestricties?

Voor- en tegenstanders van marktwerking in de zorg speculeren er vrolijk op los. Schippers zou aan de leiband lopen van CDA en PVV. Ze zou de idealen van haar partij verkwanselen en haar kiezer bedotten. Maar is dat zo? In haar verkiezingsprogram stelt de VVD dat de zorg op een kruispunt staat: 'Gaan we door met de versterking van de positie van de patiënt, de verbetering van de kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg, of gaan we terug naar de wachtlijsten van vroeger? Voor de VVD is de keuze helder. We moeten doorgaan op de ingeslagen weg.' Op het eerste gezicht lijkt Schippers met haar budgettering nu de verkeerde afslag te nemen; weg van de marktwerking en terug naar de wachtlijsten. Dus waarom zou ze dit nou doen?

Nu kunnen u en ik hier mee gaan speculeren over haar werkelijke beweegredenen, maar we kunnen het ook gewoon even nalezen. Schippers heeft twee jaar geleden namelijk al opgeschreven waar ze naartoe wil met de zorg. En als we deze VVD-visie 'Dichtbij Betere Zorg' er even bij googelen, dan valt hieruit wel chocolade te maken.

Ten eerste zal Schippers wel degelijk verder gaan met de door Hoogervorst ingezette marktwerking in de zorg. De huidige problemen zijn volgens haar niet aan de marktwerking toe te schrijven, maar juist aan het gebrek eraan.

Ten tweede wil ze de zorg betaalbaar houden. Het idee dat marktwerking die vanzelf goedkoper zal maken, bleek een illusie - zoals mensen die in de zorg werken al wisten. Concurrentie kan een knieoperatie goedkoper maken en de prijs-kwaliteitverhouding verbeteren. Maar grosso modo vergroot marktwerking, en het aanbod dat het met zich meebrengt, de vraag naar zorg en nemen de totale kosten toe.

Zeker, en dat is punt drie, zolang driekwart van de curatieve zorg wordt betaald uit de door de overheid verplicht gestelde basisverzekering. Voor Schippers is de 'uitdijende basisverzekering' een 'signaal van de oprukkende nanny-state'. Ze wil een kleiner pakket en meer eigen betalingen.
Voegen we deze drie elementen samen, dan verschijnt het volgende beeld. Ja, Schippers onderwerpt de zorg nu weer tijdelijk aan vaste budgetten. Die tijd gebruikt ze om de basisverzekering te verkleinen. Alleen de meest noodzakelijke zorg blijft erin, de rest moeten mensen zelf betalen, of aanvullend verzekeren. Als de zorgkosten minder uit de basisverzekering worden vergoed, worden mensen zich bewuster van de kosten van de zorg. Zorgconsumenten worden kritischer, net als hun verzekeraars, zodat Schippers, of haar opvolger, niet zelf op de kleintjes hoeft te letten en steeds weer budgetplafonds moet afkondigen.

Kortom: de introductie van marktwerking in de zorg wordt niet teruggedraaid. Edith Schippers is niet 'stalinistisch aan het ingrijpen'. Edith Schippers heeft een plan.