Iedereen is blij met Barack Obama. De nieuwe president van de Verenigde Staten lijkt alles te bieden wat de wereld nu nodig heeft; leiderschap, visie, motivatie, vertrouwen en hoop. De verwachtingen zijn hooggespannen, maar wat kan Obama doen aan de economische crisis? Wat zal het 'Obama-effect' zijn op de groei van de grootste economie ter wereld?

Laten we om te beginnen het Obama-effect eens in drieën knippen: de man, de maatregelen en de mythe. Van de man zelf hoeven we weinig te verwachten. Ja, de wisseling van nationale leider kan een significant effect hebben op de economische groei, zo blijkt uit statistisch onderzoek van de Amerikaanse economen Jones en Olken. Soms heeft de wissel van een slechte voor een goede leider een effect van wel 1,5 procentpunt groei per jaar.

Maar in democratische staten met stevige instituties, zoals de VS, is de impact van een andere nationale leider op de economische groei nihil. Leiders met een effect op de groei (zowel positief als negatief) vinden Jones en Olken uitsluitend in ontwikkelingslanden met een autocratisch bewind. Jammer voor de VS. Mag van de economische maatregelen van Obama dan meer worden verwacht? Grofweg vallen de plannen uiteen in 1) het overeind houden van de banken en 2) geld pompen in de economie.

Wat betreft dit laatste heeft Obama het idee omhelsd van de Green New Deal. Deze aanpak, geïnspireerd door de New Deal waarmee president Roosevelt in de jaren dertig de Grote Depressie te lijf ging, wordt momenteel wereldwijd enthousiast uitgedragen. Het idee is om de voor het oppeppen van de economie benodigde geldinjecties te gebruiken voor het ontwikkelen van groene technologie. De overheid bestrijdt de recessie dan door geld te besteden aan de ontwikkeling van hernieuwbare energie, elektrische auto's en energiezuinige huizen.

De New Green Deal pakt zowel de economische crisis, als de milieucrisis en de energiecrisis aan, en klinkt daarom voor velen als muziek in de oren. De onderzoekers van het Centraal Planbureau toonden zich afgelopen week echter minder enthousiast. Ja, voor het milieu en de energievoorziening op de langere termijn is zo'n New Green Deal prima, maar we hoeven niet te verwachten dat de groene bestedingsgolf op korte termijn uitwerking zal hebben op de economische crisis. (Zie: CPB)

De New Green Deal voldoet volgens het CPB onvoldoende aan de drie t's waaraan volgens Obama's financieel adviseur Lawrence Summers recessie bestrijdende maatregelen moeten voldoen: timely, targeted, temporary. Om overheidsinvesteringen een dempend effect te laten hebben op de economische neergang moeten ze snel effect hebben, doelgericht en tijdelijk zijn.
De meeste New Green Deal-maatregelen zijn hierom weinig zinvol voor het bestrijden van de recessie. Ze zullen domweg te laat resultaat sorteren. Het is leuk om met overheidsgeld windmolens in de Noordzee te plaatsen, maar tegen de tijd dat de eerste paal de grond in gaat, is de economische recessie achter de rug. Wat voor de Nederlandse situatie geldt, gaat in grote lijnen ook op voor de New Green Deal van Obama. Van de maatregelen hoeven we dus ook niet veel heil te verwachten.

De man niet, de maatregelen niet, maar er is nog een derde aspect dat impact kan hebben op de economische recessie. En dat is de mythe. Obama geeft met zijn woorden, zijn persoonlijkheid, zijn levensverhaal de mensen hoop. De vraag is nu: wat is de waarde van hoop? Welk effect heeft het op de economische groei?

Kwantificeren is in deze lastig. In elk geval geeft hoop mensen vertrouwen - vertrouwen in elkaar en vertrouwen in de toekomst. Obama is daadwerkelijk vertrouwenwekkend. Ten tijde van de inaugurele rede gaf ruim tachtig procent van de Amerikanen aan, fiducie te hebben in hun nieuwe leider. Ook het consumentenvertrouwen - van groot belang voor een economie die drijft op consumentenbestedingen - is in januari onverwacht omhoog geschoten, zo blijkt uit cijfers van de Universiteit van Michigan.

Hoop motiveert. Het motiveert mensen te doen waartoe Obama ze oproept: handen uit de mouwen, schouders eronder en aan het werk. 'Yes, we can,' als een zichzelf bevestigende voorspelling. En zo, als hoopgevende self-fulfilling prophecy, zouden ook economisch niet direct rendabele grootse plannen als de Green New Deal toch op korte termijn meer effect kunnen sorteren dan blijkt uit de modellen van het CPB.

De mythe zou wel eens het belangrijkste ingrediënt van het Obama-effect kunnen zijn. Als hoop ook de economie doet leven.