Jan Hommen retourneert zijn omstreden bonus van 1,2 miljoen euro en ziet voorlopig af van andere bonussen en salarisverhogingen. De ING-topman verdient lof voor deze stap. Hij laat zien dat ING bereid is is te luisteren. Hij toont zich gevoelig voor de morele verontwaardiging van de Tweede Kamer, van de minister én, zo schrijft Hommen in een toelichting, voor 'de vele reacties van onze klanten'.

De klanten van ING verdienen dus ook een pluim: zij hebben Hommen uiteindelijk op zijn schreden doen terugkeren. Na de knieval van Ahold-topman Anders Moberg, die in 2003 zijn salaris verlaagde om een eind te maken aan de kopersstaking bij Albert Heijn, is dit opnieuw een fraai vertoon van de macht van de klant. Fraai, omdat de klantenmacht in schril contrast staat met het gebrek aan moreel leiderschap van de rest van de bestuurlijke structuur die de bank zou moeten behoeden voor onfatsoenlijk gedrag. De overheid, de financiële sector zelf en de raad van commissarissen van ING zijn duidelijk niet in staat geweest de ING-top te behoeden voor de misstap met de bonussen. De overheid kon niets doen. Minister de Jager van Financiën zei 'niet blij' te zijn met Hommens bonus. Dat was goed. Maar hij verklaarde ook dat Hommen zich aan de met het ministerie gemaakte afspraken had gehouden (door zijn bonus net onder zijn vaste salaris te houden). Het enige wat De Jager kon doen, was in Buitenhof aankondigen dat bankiers die nu nog om staatssteun komen, voortaan naar hun bonussen kunnen fluiten.

De financiële sector zelf, die sinds het formuleren van de 'Code Banken' ook de taak heeft om de branchegenoten op de juiste weg te houden, kon niets met de morele verontwaardiging over Hommens bonus. Sylvester Eijffinger, als economieprofessor betrokken bij de totstandkoming van de Code Banken, vond alle morele verontwaardiging maar hypocriet en populistisch. Ook hier was het argument dat Hommen en de zijnen zich 'aan de regels' hadden gehouden en er dus niets aan de hand was. Bij ING intern heeft het governance-systeem om dezelfde reden gefaald. Hommen heeft voor zijn bonus toestemming gevraagd aan de raad van commissarissen.

In de 'renumeratie-commissie' zit naast Jeroen van der Veer (ex-Shell), Peter Elverding (ex-DSM), Piet Klaver (ex-SHV) en Joan Spero (ex-American Express) zelfs een oud FNV-baas: Lodewijk de Waal. Toch hebben zij niet ingezien dat Hommens wens van weinig moreel gevoel getuigde. Ze hebben de bonus getoetst aan de regels en niets onoorbaars geconstateerd, maar Hommen niet tegen zichzelf beschermd. Het governance-systeem rond de financiële sector stikt van de regels, maar het weet de kern van het probleem niet te raken: het gebrek aan fatsoen van de financiële jongens en meisjes zelf. Overheid, sector en toezichthouders beperken zich tot de letter van de wet. Gebrek aan moreel besef is hierdoor lastig corrigeerbaar. Zo konden de banken steeds weer de grenzen opzoeken, de geest van de wet in de wind slaan én ermee wegkomen.

Totdat de klant zijn vuist heft. Het geval Hommen laat zien dat het de klanten zijn die de mores van de financiële sector zullen moeten herstellen. ING bedient in Nederland meer dan acht miljoen particulieren. Als de morele verontwaardiging groot is, kunnen klanten hun spaargeld wegsluizen naar een andere rekening of zelfs helemaal overstappen naar een andere bank.

Meer klantenmacht is een adequater besturingsmechanisme dan meer regels. Maar om klanten meer macht te geven, dient er nog wel wat geregeld te worden. Wisselen van bank is bijvoorbeeld nog niet eenvoudig. Spaargeld overmaken naar een ander is zo gebeurd, maar echt overstappen betekent nog altijd: veranderen van banknummer, het omzetten van automatische betalingen en wat nog meer zij. Als bankiers het hun klanten nou makkelijker maken om over te stappen, geven ze zichzelf een sterke prikkel tot fatsoenlijk, klantgericht gedrag.

Als de minister wil dat bankiers zich gedragen, kan hij, in plaats van meer regels te maken, zijn tijd beter steken in het realiseren van de langgekoesterde wens van de portabiliteit van bankrekeningnummers. Klanten kunnen dan hun morele verontwaardiging, en daarmee de geest van de wet, nog beter voelbaar maken voor de bankiers.