Wat kost een bezoekje aan de huisarts? Wat kost een röntgenfoto op de Eerste Hulp? De kans is groot dat u dit niet weet. Niemand die het u vertelt. En mocht u het vragen, dan weet uw arts het waarschijnlijk ook niet.

De kosten van de zorg zijn deze week het onderwerp van gesprek. De Tweede Kamer vergadert over de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en daarmee over de grootste en snelst groeiende bak publiek geld die jaarlijks over Nederland wordt verdeeld. 'De vrouw van 75 miljard', kopte vorige week Vrij Nederland bij het profiel van de minister van Volksgezondheid Edith Schippers. Maar dat kan gerust een miljardje meer zijn.

Want zoals ú niet weet wat een doktersbezoek kost, zo weet Schippers niet wat ze dit jaar aan zorg uitgeeft. Wat kost de psychiatrische zorg? Hoe zit het met de uitgaven aan verzorgingshuizen? Niemand die het weet.

De Algemene Rekenkamer kwam vrijdag met een goed getimed onderzoek. In het 'Rapport Uitgavenbeheersing in de zorg' laten de Haagse rekenaars zien dat Schippers en haar ambtenaren slechts gissen hoe de zorgkosten zich ontwikkelen. Wat Schippers daadwerkelijk binnenkrijgt en uitgeeft, wordt pas jaren later helder.

Het beeld dat oprijst is dat van een kapitein die door dichte mist vaart, het roer werkt amper en het schip reageert soms verraderlijk op een draai aan het stuurwiel.

Het budgettaire stuur van de minister van Volksgezondheid bestaat volgens de Rekenkamer uit een drietal roeren. Het eerste is de zogeheten 'tariefmaatregel'. Dit is bijvoorbeeld een korting die de minister oplegt aan ziekenhuizen, specialisten of huisartsen. Hiermee schipperen werkt niet of nauwelijks, zo blijkt.

Dit heeft alles te maken met de wijze woorden van minister Schippers vorige week in VN. Ze zei dat artsen het niet leuk vinden als hun omzet daalt en: 'als de prijs omlaag gaat, gaat het aantal behandelingen omhoog'. Econoom Fleur Hasaart onderbouwde Schippers' aanname afgelopen week in haar proefschrift. Hasaart laat zien dat artsen door creatief declareren honderden miljoenen extra inkomsten genereren. Het antwoord op een budgetkorting is dat je elders weer meer declareert. Voor Schippers levert het niets op.

Het tweede roer is de pakketmaatregel. Dit houdt in dat de minister behandelingen uit het basispakket van de ziektekostenverzekering gooit. Denk bijvoorbeeld aan de pil. Dit tweede roer blijkt ook niet effectief, vooral omdat de Tweede Kamer pakketmaatregels veelal afzwakt of al snel weer terugdraait. Wellicht herinnert u zich het rollatordebat nog.

Het derde roer is de eigen bijdrage, bijvoorbeeld voor de psychotherapeut, of het in 2004 geflopte idee van de 'medicijnknaak' (1,50 zelf betalen voor elk geneesmiddel). Van de drie sturingsmechanismen is de eigen bijdrage de enige die aantoonbaar effectief is, schrijft de Rekenkamer.

Mensen meer zelf laten betalen en ze een prikkel geven om zuinig te zijn met zorg, past in de liberale zorgvisie van deze minister. Wil Schippers de kostenstijging in de zorg beteugelen - en dat wil ze - dan moet vooral dit roer om.

Politiek is dit lastig. Wanneer mensen de zorg deels uit eigen zak moeten betalen, komt de toegankelijkheid in het geding. En dat is, naast kwaliteit en betaalbaarheid, de belangrijkste pijler onder het Nederlandse zorgstelsel. Elke potentiële inperking van de toegang leidt in Den Haag tot vuurwerk. Met de gedoogpartij langszij kan Schippers meer eigen bijdragen dus wel vergeten.

Of niet? Is het voorstelbaar dat mensen minder moeite krijgen met eigen bijdragen, als ze meer inzicht hebben in de kosten? Is het minder erg om zelf vijf euro neer te tellen, als je weet dat zo'n röntgenfoto honderd euro kost?

Voordat Schippers de eigen bijdrage op kan schroeven, moet dus eerst het kostenbewustzijn onder de bevolking omhoog. Dat is waar ze nu aan werkt. Dus als u volgend jaar ineens mooie overzichten ontvangt met uw zorgconsumptie, dan weet ú hoe laat het is. Het zal niet lang meer duren voordat u een deel van die kosten zelf mag afrekenen. Wat hiervan het voordeel is? Dat de zorgkosten minder hard zullen stijgen. En dat u straks beter weet wat de zorg kost, dan de minister zelf.