VN MediagidsDe giftenaftrek werkt niet in Nederland
Economie 02.11.2009
Twee vragen:
1) Zou u geen geld meer geven aan goede doelen als uw giften niet meer fiscaal aftrekbaar zouden zijn?
2) Zou u in dat geval minder aan goede doelen gaan geven?
Jan Kees de Jager denkt van niet. Volgens de staatssecretaris van Financiën is het antwoord tweemaal 'neen'.
En De Jager kan het weten. Zijn ambtenaren hebben net uitgezocht hoe doelmatig de zogeheten giftenaftrek is. Conclusie: de aftrekpost voor mensen die geld geven aan goede doelen heeft geen effect. Anders gezegd: deze fiscale maatregel, al sinds 1952 van kracht, kan net zo goed worden geschrapt. De vraag is: waar wacht Jan Kees de Jager nog op?
Aan de kwaliteit van de evaluatie kan het niet liggen. De ambtenaren van Financiën hebben in hun rapport 'Evaluatie giftenaftrek 1996 - 2006' gedegen werk geleverd. Eerst de feiten:
- Het oorspronkelijke doel van de giftenaftrek: 'het langs indirecte weg bevorderen van schenkingen aan charitatieve, kerkelijke, levensbeschouwelijke, culturele, wetenschappelijke en het algemeen nut beoogde instellingen'.
- De huidige opbrengsten: de door de fiscus gesponsorde giften bedragen zo'n 750 miljoen euro per jaar.
- Ruim 300.000 mensen maken gebruik van de giftenaftrek en strijken hiermee jaarlijks zo'n 900 euro per persoon op. Vooral de rijkeren en de ouderen profiteren.
- De huidige kosten: de aftrekpost levert de gevers een dikke 300 miljoen aan belastingvoordeel op; de keerzijde van deze medaille is dat het de schatkist 300 miljoen euro kost.
Nederland staat met de giftenaftrek niet alleen: alle geïndustrialiseerde landen stimuleren fiscaal dat burgers geld schenken aan liefdadigheid. Toch werkt het niet, aldus Financiën; tenminste niet in Nederland. Deze conclusie noopt de ambtenaren ertoe de argumenten voor en tegen de Giftenaftrek nog eens op een rij te zetten. Voor zijn het er drie:
1) De aftrekpost is een terechte tegemoetkoming voor de 'opofferingsgezindheid' van de gever;
2) De aftrekpost deugt omdat giften goed zijn voor de maatschappij, bijvoorbeeld omdat organisaties er goede dingen mee doen, zoals het opvangen van daklozen of het sponsoren van jonge kunstenaars;
3) De giftenaftrek is goed voor de schatkist omdat het stimuleren van de giften minder kost dan het direct subsidiëren van goede doelen. Een euro die als gift naar een goed doel gaat en als zodanig wordt afgetrokken, kost de fiscus nu veertig cent. Minder dan wanneer de overheid deze euro zelf zou subsidiëren.
Bij de argumenten tegen de giftenaftrek noemen de ambtenaren er vier:
1) Het fiscale voordeel is overbodig omdat de gever wordt beloond met een warm gevoel van binnen - bij Financiën noemen ze dit het warm glow effect;
2) De giftenaftrek strookt niet met het draagkrachtprincipe (de sterkste schouders de zwaarste lasten);
3) De giftenaftrek is onaantrekkelijk omdat mensen er misbruik van maken en hiertegen moet worden opgetreden;
4) De aftrekpost vervalst de nobele motieven waarmee mensen eigenlijk aan charitatieve instellingen zouden moeten geven.
Tot zover de tegenargumenten uit het rapport. Misschien dat de ambtenaren het niet netjes vonden vooruit te lopen op de conclusies van hun onderzoek. Misschien dat zij hun baas De Jager - met zijn CDA-hart dat waarschijnlijk warm gloeit voor de caritas - niet voor het hoofd wilden stoten. Anders hadden zij het lijstje tegen wel aangevuld:
1) De giftenaftrek heeft geen effect; het leidt er niet toe dat mensen meer geld gaan geven, en ook niet dat de bestaande gevers meer gaan geven. Oftewel: die 300 miljoen euro per jaar fiscale stimulans is weggegooid geld;
2) Het fiscale voordeel komt vooral terecht bij mensen die het geld niet nodig hebben: rijkeren en ouderen.
Ik weet niet hoe het met u zit, maar als ik de voors en tegens weeg, kom ik tot een eenduidig oordeel: de giftenaftrek moet geschrapt. U zal er niet minder door gaan geven, en het begrotingstekort is in één klap 300 miljoen per jaar lager. Waar wacht De Jager nog op?
