Het lukt de financiële sector maar niet zich aan te passen aan de wereld van na de kredietcrisis. Een nieuwe wereld waarin bankiers niet meer doorgaan voor saai en degelijk, maar voor hebzuchtig en corrupt. Waarin klanten ineens alles willen weten over de kosten van hun hypotheek, hoge provisies en bonussen niet meer vanzelf spreken en waarin de discussie over de deskundigheid van bankdirecteuren niet in de achterkamertjes plaats heeft, maar op straat. Een wereld bovenal waarin het belangrijkste middel om het vertrouwen te herstellen openheid is. En waarin halfslachtige transparantie het wantrouwen juist verergert.

Een schoolvoorbeeld van het gebrekkige aanpassingsvermogen is de herbeoordeling van de deskundigheid van Gerrit Zalm.

Voor het geval u de Zalm-saga heeft gemist even een korte samenvatting: voormalig minister van Financiën Wouter Bos wilde dat de toezichthouders de deskundigheid van de huidige ABN Amro-topman opnieuw zouden beoordelen, dit vanwege het failliet van DSB Bank, waar Zalm financieel directeur was. De Autoriteit Financiële Markten (AFM), die waakt over het belang van de klant, vond - en vindt - hierop dat Zalm ontslagen moet worden bij ABN Amro omdat hij onvoldoende heeft opgetreden tegen de wantoestanden bij DSB. De Nederlandsche Bank (DNB), die toeziet op de stabiliteit van de financiële sector, vindt echter dat Zalm kan aanblijven. Michiel Scheltema, de jurist die de ondergang van DSB-bank onderzoekt, gaf vervolgens een onafhankelijke beoordeling van de - geheime - oordelen van AFM en DNB. Het oordeel van de AFM deugt niet, aldus Scheltema. Zalm mag blijven.

Door het rapport van Scheltema lag de onenigheid tussen AFM en DNB op straat. Voorpaginanieuws. De kersverse minister van Financiën Jan Kees de Jager riep beide toezichthouders bij zich om ze in te peperen dat het voortaan niet meer zo kan. Aan de Tweede Kamer schreef De Jager een brief: Zalm mag blijven, maar de stukken op basis waarvan AFM en DNB tot dit besluit zijn gekomen, kan ik u helaas niet sturen. Hoogachtend. De minister van Financiën.

Mooi theater misschien, maar zonder vrolijke afloop. Laten we de verliezers even op een rij zetten.
Gerrit Zalm is beschadigd. De AFM heeft DNB geadviseerd hem 'heen te zenden'. Ondanks de tik op de vingers die ze kregen van Scheltema en De Jager is de AFM niet teruggekomen op dit oordeel. ABN Amro zit met een aangeschoten bestuursvoorzitter. Dat is slecht voor de bank, die toch al diep in de problemen zit. Wouter Bos wilde bij de afhandeling van het DSB-debacle zo veel mogelijk transparantie. Omdat de beoordelingen van DNB en AFM volgens de Wet op het financieel toezicht (Wft) geheim zijn, vroeg hij Scheltema om een onafhankelijk oordeel. Hierdoor kwam de onenigheid tussen AFM en DNB in de openbaarheid. Bos heeft een inschattingsfout gemaakt: halfslachtige transparantie is erger dan geslotenheid.

Jan Kees de Jager zit nu met de consequenties van de misser van zijn voorganger zonder dat hij openheid van zaken kan geven.

Hans Hoogervorst, de baas van de AFM, heeft van Scheltema ongezouten kritiek gekregen: AFM zou broddelwerk hebben geleverd.

Nout Wellink, de baas van DNB, is op zijn beurt in verlegenheid gebracht doordat AFM Zalm wilde laten ontslaan. Het beeld is dat Wellink, die toch al onder vuur ligt vanwege zijn voorzichtige optreden tijdens de kredietcrisis, weer in de bres springt voor een bankier.

De Tweede Kamer moet, net als u en ik, blind varen op het oordeel van Scheltema en krijgt geen inzicht in de wijze waarop AFM en DNB de deskundigheid van Zalm (of straks van zijn DSB-collega's) beoordelen. Kortom: voor het vertrouwen in de financiële sector is de Zalm-saga een drama. Geluk bij een ongeluk is dat professor Scheltema in zijn onderzoek naar het DSB-debacle ook de Wet op het financieel toezicht (Wft) tegen het licht zal houden. Op zijn lijstje verbeterpunten kan hij nu ook meenemen dat er duidelijkheid moet komen over wat wel en niet openbaar moet zijn. Zo kan hij dan zelf het geheimhoudingsregime van de Wft aanpassen aan de nieuwe tijd. Laten we hopen op een transparant verhaal.