Het woord crisis komt uit het Grieks. De nu zo populaire term is afgeleid van het werkwoord krinein, dat 'onderscheiden' betekent, of 'beslissen'. Een crisis is etymologisch dus een kortstondig, beslissend moment.
Maar deze betekenis verschuift. De bankencrisis, die zich acuut manifesteerde met de val van Lehman Brothers in september 2008, duurde ongeveer een jaar. De Europese schuldencrisis die er begin 2010 op volgde, duurt al bijna twee jaar. En het is nog niet klaar. De term 'crisis' gebruiken we nu dus voor iets wat maar dooremmert. Krisis is chronios geworden.

De grote economische thema's van 2011 zullen hierdoor ook volgend jaar leidend zijn. Als ik er vijf moet noemen dan zijn dat: 1) de euro; 2) de pensioenen; 3) de schulden; 4) de bezuinigingen en 5) het kortebaanbeleid. Om te beginnen met thema 1: De eurocrisis hebben de Europese leiders niet opgelost. Ondanks de spannende toppen van de Europese Raad in februari, maart, juni, oktober en december duurt de crisis voort. Er is geen vertrouwenwekkend grote pot met geld beschikbaar die de financiële stabiliteit van de zuidelijke landen garandeert. De rol van het Internationaal Monetair Fonds, dat de schuldsanering van financieel zwakke landen zou kunnen begeleiden, is niet duidelijk geworden. En de Europese Centrale Bank, die zich in principe zou kunnen opwerpen als 'lender of last resort', heeft dit niet gedaan.

Het enige positieve resultaat van een jaar vergaderen is meer budgettaire discipline voor de zeventien landen in de eurozone. De 'gemeinsame Wirtschaftsregierung' waar Merkel het begin dit jaar al over had, die komt er. Dat is fijn voor de lange termijn, maar het lost de eurocrisis niet op. Die woekert voort in 2012.

Dan thema 2. 2011 was het jaar van het pensioenakkoord, dat niet akkoord bleek. Agnes Jongerius zette haar handtekening en stuurde daarmee haar eigen FNV op de klippen. Maar de pensioenen waren er niet mee gered. Integendeel.

Door de wegzakkende beurskoersen en de weer verder verlaagde rente, komen de pensioenfondsen juist steeds verder in het nauw. Sommige zitten zo krap bij kas dat de oude trucs zoals het rekenen met te hoge rendementen, het niet corrigeren van de inflatie en het korten op de pensioenuitkeringen niet meer voldoen. De premies móéten omhoog. Dit terwijl het pensioenakkoord zogenaamd nog 'premiestabilisatie' beloofde, weet u nog?

De leden van de pensioenfondsen hebben zich intussen gewapend tegen het 'invaren' van hun huidige pensioenrechten in het nieuwe stelsel dat in het pensioenakkoord staat beschreven. Als het aan minister Kamp, de oude FNV-bestuurders en de werkgevers ligt, dan wordt 2012 nog altijd het jaar van 'de grote invaart'. De kans dat de invaart slaagt, is klein. We kunnen komend jaar beter gaan nadenken over een nieuw pensioenakkoord. Thema 3: de schulden. De staatsschuld stijgt dit jaar naar 65 procent van het nationaal inkomen. Omdat de overheid nog altijd meer uitgeeft dan binnenkrijgt, gaat dit percentage in 2012 en 2013 volgens De Nederlandsche Bank oplopen tot 68 procent. Dit terwijl voor de nieuwe Europese begrotingstoezichthouder een staatsschuld van 60 procent de max is. Ironisch genoeg wordt de budgettaire tucht die Merkel en Rutte nu in Brussel afdwingen, straks voor Nederland een serieus probleem. De hypotheekschuld is nog zo'n hoofdbreker die we meenemen naar volgend jaar. De totale schuld is in 2011 opgelopen tot 644 miljard euro. Dit terwijl de 1100 miljard aan huizenbezit die hier tegenover staat in waarde daalt. 2012 wordt weer het jaar van de schuldenaar.

Thema 4, de bezuinigingen, slaan op het kabinet Rutte. De in het regeerakkoord beoogde bezuiniging van achttien miljard is nog niet gerealiseerd, of de economische vooruitzichten zijn al zo somber dat er misschien nog wel zes tot tien miljard extra gekort moet worden. Als het Rutte lukt om hierover afspraken te maken met zijn gedoogpartner, dan komen deze bezuinigingen pas op z'n vroegst in 2013. Geruststelling voor 2012 is dat de krimp van de overheid beperkt blijft tot de reeds ingeboekte achttien miljard. Punt 5, het kortebaanbeleid, is een metathema, maar daarom niet minder belangrijk. Terwijl de crisis zelf chronische trekjes krijgt, blijft het crisisgevoel de politiek opjagen. Het gevoel van urgentie leidt tot kortzichtigheid. Acute problemen ontnemen de mens het zicht op de meer fundamentele vraagstukken die minder urgent, maar zeker zo belangrijk zijn. Denk aan de wereldwijd naderende tekorten aan voedsel, grondstoffen en energie. Of denk aan het klimaat. Is het niet veelzeggend dat de klimaattop in Durban de afgelopen weken nauwelijks aandacht heeft gehad? In Nederland zijn er tal van onderwerpen die door het kortebaanbeleid niet worden aangepakt. Zo hebben de eerste Green Deals van minister Verhagen amper impact op de noodzakelijke verduurzaming van de energieproductie in Nederland. Minister Kamp mag de arbeidsmarkt niet aanpakken en durft geen einde te maken aan het reken-je-maar-rijk-denken van de pensioenfondsen. Ministers Donner en De Jager doen niets aan de woningmarkt en de hypotheekrenteaftrek.

Ik hoop dat de crisis in de loop van volgend jaar zal wennen. Zodat mensen, vooral de politici, beleidsmakers en journalisten, van hun kortzichtigheid genezen. En dat de crisis dan toch een 'beslissend moment' wordt, waarin niet alleen de acute problemen, maar ook de fundamentelere vraagstukken worden aangepakt. Dat de nood een deugd mag worden.