Vrij Nederland

Afkortingen zijn ideale hokjes om mensen in te stoppen. We bestempelen individuen graag met letters. Honderdduizenden zijn dan ineens een groep: AOW'ers bijvoorbeeld, of zzp'ers. Het oordeelt lekker makkelijk, over zo'n groep.

Neem de zzp'er, de 'zelfstandige zonder personeel'. Deze tot voor kort snel groeiende groep mensen - het zijn er meer dan 600.000 - werkt niet in loondienst, maar 'onderneemt'. De afkorting zzp'er heeft geen wettelijke status. Fiscaal gelden wel enkele vuistregels. Zo moet een zzp'er minstens drie opdrachtgevers hebben, omdat anders van verkapt werknemerschap sprake zou kunnen zijn.

Zzp'er is in de bouw al decennia een begrip. In andere sectoren werd de afkorting eind vorige eeuw populair. Sindsdien groeide het aantal zzp'ers met tienduizenden per jaar. IT'ers, timmerlui en verpleegkundigen kozen en masse voor de vrijheid. Geen wonder, want het zzp-schap leek lucratief. De zzp'er krijgt een hoger uurtarief dan in loondienst en betaalt geen sociale premies, zoals pensioenpremie en de premie voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering, die voor werknemers een flink deel van hun beloning uitmaken. Fiscale voordelen zoals het aanschaffen van laptops en plasmaschermen op kosten van 'de zaak' maken het verschil met het werknemerschap nog groter. Veel zzp'ers liepen de afgelopen jaren lekker binnen.

Balkenende is tegen, Bos is voor; het begint te wennen dat premier en vice-premier van mening verschillen. Nu gaat het over het toptarief. Bos vindt het PvdA-plan om de belasting voor grootverdieners te verhogen 'een reële optie', Balkenende noemt het 'ongewenst'.

Waar gaat het over? De PvdA opperde vorig jaar dat het - gezien de deplorabele staat van de staatskas - goed is een nieuw toptarief in te voeren voor mensen die 'boven de Balkenendenorm' zitten (laten we ze de BB'ers noemen).

Tot ver in de negentiende eeuw hebben we boeven aan de schandpaal gebonden. Voor de publiekelijke vernedering, met name van de gewone schavuit, stond op het marktplein een paal of blok. Daar vastgeketend werd de misdadiger beschimpt en bespot, ter lering ende vermaak van het volk.

Nu is er iets nieuws, ditmaal speciaal voor de elite: het schandboek. De schandboeken van nu zijn net zo populair als de schandpalen van toen. Ze lezen als thrillers en gaan met tienduizenden tegelijk over de toonbank.

De boeken geven ons een inkijkje in de wereld van de rijke schavuiten; een wereld van ambitie, hebzucht en arrogantie, van zelfingenomen zakenmannen als Rijkman Groenink (ABN Amro), Jan van Vlijmen (Bouwfonds) en Stephen Grabiner (Apax) en van weinig alerte toezichthouders zoals Nout Wellink (De Nederlandsche Bank), Theo Strengers (PCM) en Hans Wiegel (Bouwfonds). In de schandboeken moet de Nederlandse elite met de billen bloot; geen fraai gezicht, maar we zien het blijkbaar graag.