Anonieme dapperheid

29 januari 2011
Leestijd:

Internet verleidt tot normverlies. Wie zich onbespied waant, is eerder geneigd zijn goddelijke gang te gaan.

Mooi themanummer wijdt Filosofie Magazine deze maand aan de staat van de moraal in het virtuele universum. Het blad hield een 'representatieve' enquête onder de Nederlandse bevolking. Conclusie: de gedragingen op internet verschillen niet dramatisch van die in het echte leven - althans niet volgens de respondenten zelf. Wel blijken jongeren luchthartiger tegen de zaak aan te kijken. Bijna de helft is van mening dat op internet 'andere normen' gelden. Ook beamen zij vaker de stelling dat je je daar 'meer' durft te uiten dan in de wereld van vlees en bloed - dankzij de anonimiteit. En één op de vijf ziet er geen been in om op het web 'onwaarheden over jezelf' te vertellen. Dat vinden ze 'minder erg' dan in rechtstreekse contacten.

Het is wat mij betreft een van de interessantste gevolgen van de zegen die internet heet: hoe het óók kan verleiden tot gedrag dat, zacht gezegd, in de mensenwereld ongebruikelijk is. 'Wat het digitale leven betreft,' zegt de Delftse ethicus Jeroen van den Hoven in het blad, 'verkeren we nog een beetje in een morele mist.' Classicus Arjen van Veelen trekt in dit verband de parallel met de mythe van Gyges, te vinden bij Plato. De herder Gyges vond een toverring die hem op elk gewenst moment onzichtbaar maakte. Daardoor kon hij bedriegen, stelen, moorden, 'ongestraft immoreel zijn'. Wie zichzelf onbespied waant, kortom, is eerder geneigd zijn goddelijke gang te gaan.

Iedere columnist wiens stukjes mét reactiemogelijkheid op het web verschijnen, kan erover meepraten. Afzender vrijwel altijd onbekend, want ondertekenen met naam en toenaam hoeft de reageerder doorgaans niet. Weliswaar kennen de meeste sites een setje gedragsregels ('Houd het netjes!') en een moderator die de ergste scheldpartijen verwijdert, aan die pseudonimiteit mag niet getornd. Waarom precies heeft nog nooit iemand me kunnen uitleggen.

- Waarom mag aan die pseudonimiteit niet getornd?

Het went, kan ik melden. En ik heb geen uitputtend veldonderzoek gedaan, maar het zou mij niet verbazen als de meesten mijner medecolumnisten er de schouders over ophalen. Kritiek kan er niet genoeg zijn, maar wat moet je met anonieme dapperheid?

Des te meer trof me het experiment van de Amerikaanse sportjournalist Jeff Pearlman, zoals hij dat afgelopen vrijdag beschreef op de site van CNN. Sinds jaar en dag houdt hij een blog bij, waarmee hij nogal eens briesende reacties uitlokt. Niks bijzonders, zie boven. Maar na een tweet met een pornolink en de zoveelste 'Jeff is a fucking retard' had Pearlman er ineens genoeg van. Hij besloot twee van zijn online haters te traceren. Dat lukte. En tot zijn eigen verrassing bleken de mannen die hij aan de telefoon kreeg in beide gevallen reuze vriendelijk. Dat-ie het beslist niet zo kwaad had bedoeld, zei de een. 'U bent een bekende sportjournalist en ik dacht dat het cool was wat ik deed.' Dit is gênant, hakkelde de ander. 'Alles wat ik kan zeggen, is dat het me spijt. Echt spijt.'

Pearlman citeert in zijn stuk een etiquettespecialiste. 'Mensen beseffen niet,' zegt zij, 'dat de ontvanger van de boodschap a real human being is.' Reageerders, zegt ook een collega-columnist, denken dat geen mens hen hoort. Pas als iemand plotseling wel naar hen blijkt te luisteren, 'hervinden ze hun manieren'. Vandaar, concludeert Pearlman, dat de reactie van de jongemannen zo strikingly positive was.

Lijkt me toch een lichtpuntje in de morele mist.

[reageren]

Over Elma Drayer

Elma Drayer (Drachten, 1957) is sinds april 2010 mediacolumnist.

Column

Elma Drayer

IS, James Foley en de journalistieke plicht

IS, James Foley: niemand kan zich meer beroepen op onwetendheid

Column

Elma Drayer

CIDI, geen lobby om trots op te zijn

'Ik heb zelden een lobbyist gezien die zo weinig voor elkaar weet te krijgen als het CIDI.'

Column

Elma Drayer

De NOS in Israël

Heel vreemd: de NOS is schuldig aan Israëlpropaganda én anti-Israëlberichtgeving.

Dit is goed! Ik ontvang graag wekelijks verhalen in mijn inbox

E-mailadres *
Ja, ik wil graag de VN Nieuwsbrief ontvangen

Neem nu een
abonnement
Jaar
Half jaar
Kwartaal
Proef
Papier en digitaal
Alleen digitaal