Twee weken geleden schreef ik op deze plaats dat ik (mede namens u) met een kluitje in het riet werd gestuurd inzake de Vernieuwing van de Rijksdienst: voortgangsrapportages zonder getallen, ontbrekende voortgangsrapportages, jaarverslagen zonder getallen, et cetera. En dat allemaal over een onderwerp waar we ons in de aanloop naar de verkiezingen zo druk over maakten: 
de afslanking van de Rijksoverheid. Kortom: schande.

Niet alleen is de Derde Voortgangsrapportage Vernieuwing Rijksdienst inmiddels verschenen, er staan ook getallen in. En het ontbreken van het document twee weken geleden bleek een gevalletje rijksinterne communicatiepech waar geen verborgen agenda aan te pas was gekomen. De vraag of de Vernieuwing van de Rijksdienst op koers ligt, kan nu dus wel beantwoord worden. En het antwoord luidt: ja. Waarbij er het nodige te zeuren is uiteraard, vooral over het kabinet. Het aantal ambtenaren neemt af, en vooral in Den Haag bij de ministeries. Ten opzichte van de nulmeting (cijfers uit 2006) werkten op alle ministeries samen (exclusief Defensie) eind vorig jaar ruim tweeduizend mensen minder. Ook bij Defensie neemt het aantal medewerkers af. Daarentegen stijgt het aantal medewerkers bij de politie en bij de staande en zittende magistratuur.

Ook bij de Hoge Colleges van Staat (variërend van de Algemene Rekenkamer tot de Raad van State) werkten eind 2008 meer mensen dan eind 2006, terwijl ze beloofd hadden hun werk met vijf procent minder mensen te gaan doen. Dat is een tikje pijnlijk, aangezien de Hoge Colleges (waarover het kabinet geen zeggenschap heeft) doorgaans de mond vol kritiek hebben, ook op de uitvoeringsmacht van het kabinet.

Per saldo is het beeld echter positief, rapporteren minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken en de verantwoordelijke secretaris-generaal Roel Bekker, die, vanwege zijn huidige taak, als de 'Slager van Den Haag' door het leven gaat. 'De afslanking over 2008 is volgens plan verlopen en heeft zelfs in totaal een grotere afslanking opgeleverd dan was voorzien.' Aan het einde van de kabinetsperiode moeten 12.800 voltijdbanen zijn geschrapt. Omdat gekozen is voor een aanzwellende opbouw, moeten de grote getallen in 2010 en 2011 gescoord worden.

Achter de tevredenheid op hoofdlijnen schuilt onvrede op onderdelen, variërend van individuele ministeries die hun doelstellingen niet halen tot de verdeling over soorten functies. Weliswaar daalt het aantal beleidsambtenaren het hardst (wat de bedoeling was), maar bij de inspecties en de uitvoering blijft de voortgang achter bij de planning.

Er is ook een punt van grote zorg: de sterkte – of het gebrek daaraan – van de knieën van het kabinet zelf. Want wat blijkt? De eerste successen in afslanking zijn nog niet geboekt, of het kabinet heeft alweer besloten tot uitbreiding van het ambtenarenapparaat. Voor een deel gaat het hierbij om tijdelijke banen, zo’n driehonderd in getal. Maar het kabinet heeft daarnaast met droge ogen besloten dat het aantal ambtenaren structureel met 1420 mag toenemen.

In de voortgangsrapportage wordt opgemerkt – waar het gaat om bedreigingen van het prille succes van de Vernieuwing van de Rijksdienst: 'En ten slotte speelt een rol dat hoe men het ook wendt of keert ongetwijfeld bij het voortschrijden van de tijd de basis van de afslanking en de striktheid van de ooit gekozen uitgangspunten uit de herinnering kunnen verdwijnen. Nieuwe uitdagingen dienen zich altijd aan, en dan is het vervelend als die stranden op afslankingsplannen uit het verleden.' Het kabinet waarschuwt hier tegen zichzelf.

De logica van het Vernieuwingsprogramma is 'nieuw voor oud': als het kabinet 1420 nieuwe banen heeft bedacht, prima. Gelieve dan 1420 oude banen te schrappen. Dat vereist politieke keuzes, en daar is een kabinet voor. Waar het niet voor is: aan de ene kant goede sier maken met afslanking van het ambtenarenapparaat, en aan de andere kant weer nieuwe benoemen.