Schuld is fijn, vooral vanwege de belastingen. Wie een eigen huis heeft en de hypotheekrente mag aftrekken, weet er alles van. Tegelijkertijd zijn schulden slecht, vooral vanwege de kwetsbaarheid van de schuldenaar. De economische crisis zou minder diep zijn als er meer met eigen geld en minder met schuld zou zijn gefinancierd, de afgelopen jaren. Door huizenkopers, door bedrijven, door beleggers en door durfkapitalisten.

In de marge – want het is best ingewikkeld, en het leent zich niet voor boude beweringen over ‘het einde van het kapitalisme’ – vindt een belangwekkend debat plaats over belastingheffing en schulden bij ondernemingen. Kernvraag: hoe moet de winstbelasting omgaan met eigen vermogen en vreemd vermogen (schuld)?

De huidige situatie is simpel: een bedrijf mag op een schuld betaalde rente van de fiscus opvoeren als bedrijfskosten. Veel schuld betekent veel rentebetalingen, en dus een lage winst waarover het tarief van de vennootschapsbelasting verschuldigd is. De fiscus beschouwt eigen geld als gratis. Daarom is het nu aantrekkelijk om een bedrijf te financieren met een klein beetje eigen geld en veel schulden.

Hier zit ook een internationale kant aan. Een multinational is in de praktijk een verzameling bedrijven. Het is goed voor de nettowinst (de winst na belastingheffing) van de multinational als geheel om dochterbedrijven in een land met een hoge winstbelasting vol te stoppen met schuld, en de winst te laten neerslaan bij een dochter in een land met een laag winstbelastingtarief. De Nederlandse schatkist – Nederland heeft veel multinationals binnen de grenzen – lijdt hieronder, al bracht de winstbelasting vorig jaar toch nog 18 miljard euro op (zie grafiek).

Er zijn twee alternatieven, en die worden in een recente studie van het Centraal Planbureau netjes met elkaar vergeleken. Mogelijkheid één: schrap de renteaftrek. Mogelijkheid twee: geef niet alleen aftrek van rentekosten, maar ook van de kosten van het eigen vermogen. De oplossingen hebben met elkaar gemeen dat er meer gelijkheid ontstaat tussen eigen en vreemd vermogen, zodat een einde wordt gemaakt aan het om fiscale redenen volhangen van een bedrijf met schulden.

Het belangrijkste verschil tussen de twee is het effect op het tarief van de winstbelasting. Door het schrappen van de renteaftrek (bedrijven kunnen minder kosten aftrekken) stijgen de belastinginkomsten. Anders gesteld: bij gelijke belastinginkomsten kan het belastingtarief omlaag. Worden daarentegen de (fictieve) kosten van het eigen vermogen ook aftrekbaar, dan geldt het omgekeerde: de tarieven in de winstbelasting zullen moeten stijgen om eenzelfde hoeveelheid euro’s in de schatkist te krijgen.

Welke te kiezen? Dat is volgens het CPB-paper vooral afhankelijk van de schaal: Nederland of Europa? Bij een hervorming van de winstbelasting op Europese schaal zou het beste zijn de kosten van eigen vermogen aftrekbaar te maken, en het hogere tarief op de koop toe te nemen. Maar alleen kijkend naar Nederland is het schrappen van de renteaftrek aantrekkelijker: de verlaging van het tarief lokt (Europese) bedrijvigheid naar Nederland. En omdat Nederland veel multinationals huisvest, en er nu dus veel rente wordt afgetrokken, kan die verlaging van de vennootschapsbelasting zeer fors zijn. Voor multinationals wordt het gunstig winst in Nederland te laten opborrelen, en er hier belasting over te betalen.

Wachten op een Europese hervorming lijkt me onverstandig: dat duurt lang, als het er al van komt. Belastingstaatssecretaris Jan Kees de Jager studeert al op het afschaffen van de renteaftrek. Snel doorvoeren lijkt me. Omwille van de schatkist (een bredere grondslag met een lager tarief is bestendiger dan een smalle grondslag met een hoog tarief). Maar vooral omwille van de stabiliteit van de economie. Er is niets mis met een beetje schuld, maar grote schuldenmakers, hebben we gezien, zijn grote brokkenmakers.