Vlekkeloos kan zo’n enorme systeemwijziging niet verlopen, maar tot nu toe zijn geen grote problemen aan het licht gekomen. De fiscus betaalde wat zorgtoeslagen te laat uit, er was enig terecht gemopper van huisartsen en fysiotherapeuten die hun rekeningen niet op tijd betaald kregen, er was enig gekerm over koopkrachteffecten en er ontstond opstand onder in het buitenland wonende Nederlanders. Een halfjaar later stel ik vast: invoeringsproblemen opgelost. Operatie geslaagd (en de patiënt leeft nog).

Maar nu begint het pas. Het nieuwe stelsel was en is niet bedoeld als een administratieve overgang naar een nieuw systeem, maar als een instrument om de dynamiek van de zorgsector te veranderen. (Gereguleerde) concurrentie moet de kwaliteit verbeteren en/of de kosten verlagen. ‘Spelers’ in de zorg moeten zich anders gaan gedragen. De overgang binnen de zorgsector lijkt nog het meest op de vrijheid van Oost-Europese landen na de val van de Berlijnse Muur in 1989. Er waren destijds economen die ‘shocktherapie’ voorschreven: de inwoners van die landen zouden snel genoeg hun eigen belang gaan najagen en daarmee de grootste welvaart voor allen creëren. Alsof kapitalisme in de menselijke genen zit. De shocktherapie werd dan ook geen succes: marktwerking moet je leren.

Hoogervorst heeft dat goed begrepen. Hij vroeg een aantal bestuursvoorzitters van grote bedrijven rapporten te maken over aspecten van het nieuwe zorgstelsel. Rein Willems, de bestuursvoorzitter van Shell Nederland, deed een duit in het zakje, net als Peter Bakker, de ceo van TPG Post en Johan van der Werf van verzekeraar Aegon. Vorige week verscheen Zorg voor innovatie! (www.snellerbeter.nl) waarvoor de hoogste baas van KPN tekende, Ad Scheepbouwer. De betrokken ondernemingen doen iets in het kader van hun maatschappelijke betrokkenheid; ziekenhuisdirecteuren en andere zorgmanagers krijgen een kijkje in de keuken van het ‘echte’ bedrijfsleven; beleidsambtenaren van Hoogervorst krijgen door de aanpak van de staven van Shell, Aegon, TPG Post en KPN inzicht in een andere manier van analyseren. Ik zei al: handige jongen, die Hoogervorst.

In het rapport van Scheepbouwer over innovatie in de zorg komt dit allemaal terug. Het komt direct tot de kern: in de zorgsector is innovatie nodig om de arbeidsproductiviteit te verhogen. Alleen zo kan een toekomstige kostenexplosie worden voorkomen. Op diagnostisch terrein vormen twee grafiekjes de hoofdmoot van het (korte) rapport. Als u in het bedrijfsleven werkt, herkent u de grote grafiek : die zag u toen het op de zaak over een kostenbesparingsprogramma ging. Werkt u bij de overheid, dan is deze manier van presenteren hoogstwaarschijnlijk nieuw.

De winst (voor de beleidsambtenaren en het algemene publiek) is dat de grafiek helder inzicht biedt in de betrokken euro’s. De zorguitgaven stijgen van 49 miljard euro in 2004 tot 129 miljard euro in 2020, daarmee het per Nederlander aan zorgpremie uit te geven bedrag verviervoudigend. Dit weet men in Den Haag ook wel, maar daar wordt economisch doorgaans anders, eigenlijk zuiverder, geredeneerd. Inflatie wordt als gegeven aangenomen; demografische trends die extra kosten veroorzaken zijn ‘autonoom’, net als kostenstijgingen als gevolg van technologische ontwikkeling. Als alles dan ook nog eens in ‘procenten van het nationaal inkomen’ gepresenteerd wordt, snappen alleen de economisch specialisten nog waar het over gaat. Hier staat domweg: we hebben een kostenexplosie van 80 miljard in zestien jaar.

De kern van het probleem staat in de kleinere grafiek. De arbeidsproductiviteit in de zorg daalt, die in de rest van de economie stijgt. In de communicatie en de industrie kan per werknemer steeds meer geproduceerd worden – omdat per werknemer steeds meer kapitaal en machines beschikbaar zijn – terwijl in de zorg steeds arbeidsintensiever wordt gewerkt. Innovatie in de zorg betekent dus onder meer: arbeid vervangen door machines; zo de arbeidsproductiviteit opvoeren, waardoor een flinke hap wordt genomen uit die 80 miljard aan toekomstige extra kosten.

Scheepbouwer vertelt er een mooi verhaalomheen – over transparantie, elektronische patiëntendossiers, scherp toezicht, ver-een-voudiging – waarvan de portee is dat de zorgaanbieders zich zoals KPN kunnen omvormen van sovjetprovincies naar echte marktpartijen. Hij is zo ook nog een aanjagend rolmodel. Handige vent, die Hoogervorst.