Ook een eventueel rechts kabinet zal de uitgaven aan onderwijs op peil houden. Van links tot rechts vinden politieke partijen onderwijs een prioriteit. Deze liefde lijkt blind te maken: de kostenstijgingen in het onderwijs wil men niet zien. De regeling die 'bijzondere ziektekosten' financiert, de AWBZ, is tegelijkertijd een gezochte bezuinigingspost. Niettemin lopen de kosten hiervoor maar een beetje minder snel op dan die voor het onderwijs. Dit blijkt uit twee recente cijferopstellingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Over de AWBZ, waaruit onder meer een groot deel van de geestelijke gezondheidszorg wordt betaald, en de verpleging en verzorging van ouderen en gehandicapten, berichtte het CBS onder de kop: 'Sterke stijging kosten AWBZ'. Tussen 1999 en 2009 stegen de uitgaven van 11,7 naar 21,4 miljard euro, een plus van 83 procent in tien jaar. Bij deze toename is uiteraard geen rekening gehouden met inflatie, die over zo'n tienjaarsperiode snel 25 procentpunt van de stijging verklaart. Maar dan houden we dus nog een kleine 60 procent aan reële kostenstijging over. In tijden van een lege schatkist is zo'n onderwerp dan zeker bezuinigingsaandacht waard.

De kostenstijging in het onderwijs kunnen alleen de liefhebbers terugvinden op de website van het CBS. Die liefhebbers kijken bij het 'thema' onderwijs, klikken daar op cijfers, en dan op 'uitgaven per diploma'.

Daar vinden we een tabel die aangeeft wat het in een gegeven jaar kost om een kind door alle schooljaren te sleuren. Dat noemt het CBS de 'prijs van een diploma'. In 1998 kostte het 25,6 duizend euro om een kind door het primair onderwijs te loodsen, en een kleine ton om iemand zo te scholen dat hij een diploma van de universiteit verdiende. Alsof dat allemaal in één jaar zou kunnen dus. Deze prijs van een diploma nu is, ook in tien jaar tijd, tussen 1998 en 2008, fors gestegen. In 2008 kost een diploma van het primair onderwijs 45,4 duizend euro, een toename dus van 77 procent, fractioneel lager dan de kostenstijgingen in de AWBZ. De stijging voor een mastertitel was beperkter: zo'n 45 procent erbovenop tot 143 duizend euro.

Hebben de kostenstijgingen in AWBZ en onderwijs soms verschillende achtergronden? Bij het onderwijs kijken we naar de 'prijs per kop' terwijl het CBS bij de AWBZ alleen de totaalbedragen weergeeft. Het zou kunnen zijn dat de kostenstijgingen in de AWBZ vooral te maken hebben met een toenemend aantal zorgvragers.

Leuk geprobeerd, maar geen sigaar. Ofschoon het CBS wel meldt dat de 'vergrijzing' een van de oorzaken is van de kostenstijging in de AWBZ, is daar in de getallen niets van terug te vinden. Van voor 2004 en na 2008 zijn geen gegevens beschikbaar, maar in die periode nam het aantal zorgvragers in instellingen toe van 228 duizend in 2004 tot 239 duizend in 2008, da's nog geen 5 procent. De zorg aan mensen buiten instellingen steeg nog minder snel.

Zowel in het onderwijs als in de AWBZ gaat het dus niet zozeer om grotere aantallen vragers naar publieke diensten, maar op een toename van de kosten van de publieke dienstverlening.

Toch zeggen politici in het geval van het onderwijs: niet op bezuinigen. Sterker: de meeste partijen steunen de doelstelling om het gebruik van onderwijsdiensten aan te jagen. De helft van elk cohort leerlingen zou een diploma van het hoger onderwijs moeten halen à anderhalve ton per kop. Maar de vraag naar publieke zorgdiensten moeten worden afgeremd; daar moet op worden bezuinigd. Zou dit Haagse logica zijn?