Zo levert ‘meerpersoons celgebruik’ vanaf 2009 50 miljoen euro aan besparingen op, staat het ‘wegnemen van fusieprikkels’ in het voortgezet onderwijs voor 84 miljoen euro in de boeken, en kunnen de uitgaven aan rechtsbijstand blijkbaar 50 miljoen goedkoper.

Fraudebestrijding is ook zo’n post. Nie­mand is ertegen, en als de ‘fraudebestrijding door koppeling bestanden en meer veiligheid’ structureel 110 miljoen euro kan opleveren, wie gaat daar dan over zeuren?
Ik.
Niet zozeer vanwege die fraude zelf, ofschoon ook zeer interessant, maar meer als illustratie van de stelling dat de financiële paragraaf van het regeerakkoord een serieuze accountantscontrole vermoedelijk niet zou doorstaan.

Het toeval wil dat de Sociale Verzeke­rings­bank (SVB), in Nederland verantwoordelijk voor het uitvoeren van volksverzekeringen als de AOW, de Nabestaandenwet en de Kinderbijslagwet, onlangs naar buiten kwam met de feiten over fraude in 2006. U heeft er misschien over in de krant gelezen onder de kop dat er relatief veel AOW-fraude voorkomt bij pensionado’s in Spanje en andere aangename klimaatzones. Dat mag zo zijn, maar voor het kabinet, met name minister van Financiën Wouter Bos, had de SVB toch vooral minder amusant nieuws.

Want ja, er is in 2006 weer de nodige fraude opgespoord. In 2006 zijn 5.384 personen door de fraudebestrijders van de SVB tegen het licht gehouden. In grofweg tien procent van de gevallen (505 personen) leidde dat tot aangifte van fraude bij het Openbaar Ministerie. Met elkaar leidden deze frauduleuze handelingen tot een schadepost van 7,5 miljoen euro, een gemiddelde schade van een kleine vijftien mille per frauduleuze nabestaande, slinkse ouder respectievelijk boevenkoppige vijfenzestigplusser. Op een totaal aan uitkeringen van 28 miljard euro valt dit overigens alleszins mee, of zoals de SVB het verwoordt: in 2006 is tegen 0,001 procent van de klanten een fraudeonderzoek gestart.

Maar alle noeste speurarbeid levert niet zo gek veel op, althans in directe financiële zin. De totale baten van de handhaving door de SVB komen in 2006 op 8,9 miljoen euro. Omdat het de SVB vooral om rechtvaardigheid te doen is, heeft men ook in veel onderzochte gevallen uitkeringen juist verhoogd, wat 2,7 miljoen euro kostte. De kosten van al dat uitzoekwerk, de uitvoering, beliepen in 2006 zo’n 8 miljoen euro. Per saldo kost fraudebestrijding dus geld. Dit is geen reden om het niet te doen natuurlijk, maar het gaat nu even om de schatkist.

Er zijn nog meer dompers op de financiële feestvreugde. Koppeling van bestanden wordt in het regeerakkoord nadrukkelijk genoemd als een (nieuwe) manier om fraude te bestrijden. Maar dat doen de dames en heren van de SVB al lang, met name met de Belastingdienst. In 2006 is het duizelingwekkende aantal van achthonderdduizend onderzoeken uitgevoerd, vooral door koppeling van gegevensbestanden.

Tenslotte is er nog de trend en die is, maatschappelijk gezien, positief, maar financieel juist negatief: het aantal ontdekte fraudegevallen daalt. Het fraudebedrag is gedaald van 8,7 miljoen in 2005 tot 7,6 miljoen in 2006, terwijl er juist duizend gevallen extra zijn onderzocht. De SVB lijkt zich dus met haar fraudeonderzoeken al voorbij het optimum te bevinden: extra inzet van mensen en middelen levert steeds minder op. De fraude­bestrijding opvoeren, is in zo’n geval zowel onwenselijk als verlieslatend.

Bij de Sociale Verzekeringsbank, kortom, is voor Bos niets meer te halen. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er nergens iets te halen valt. Fiscus? Sociale Diensten? UWV? Misschien, maar ik vrees dat ook bij deze diensten de fraudebestrijding sinds eind jaren negentig al nadrukkelijk op de agenda staat. In Amsterdam, bijvoorbeeld, is vorig jaar door de lokale sociale dienst een groot fraudeprogramma uitgevoerd met spectaculaire resultaten – maar dat is natuurlijk een eenmalige, welkome opschoning van het bestand. Dat kunstje kan Amsterdam dit jaar niet herhalen.

De ingeboekte bezuiniging van 110 miljoen euro structureel lijkt daarom nogal heroïsch. Ach, het is maar 110 miljoen, hoor ik u brommen. Maar het punt is dus dat de hele bezuinigingslijst van dit soort posten aan elkaar hangt. Bos, kortom, krijgt nog een harde dobber aan het hard maken van de zachte financiële afspraken uit het regeerakkoord.