Dat uw inkomen een slechte maat is voor uw welbevinden, weet u zelf ook wel. Wel rijk, niet gelukkig; je gezondheid is het allerbelangrijkste; and all that. En dat de groei van het nationaal inkomen een beroerde maat is voor de toename van ons aller geluk, is voor u vermoedelijk makkelijker te begrijpen dan voor veel economen. U heeft minder last van (mis)vorming. Maar dat economen en statistici over de hele wereld bezig zijn een maatstaf van vooruitgang te ontwikkelen die aansluit bij uw intuïtie, dat is nieuw, interessant en spannend, ook al heeft de nieuwe premier dan gezegd dat hij de 'geluksmachine' uit wil zetten.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) presenteerde vorige week De Nederlandse Samenleving 2010, een toepassing van het denken over de 'kwaliteit van leven' op Nederland. Kwaliteit van leven is uiteraard breder dan economie. Iedereen kan zich er intuïtief iets bij voorstellen. De kunst is daarom een definitie te verzinnen die het intuïtieve niet alleen navoelbaar maar ook eenduidig meetbaar maakt. Net zoals we kunnen zeggen: de economie is met drie procent gegroeid, willen we een procentuele toe- of afname van de kwaliteit van leven kunnen melden.

In aansluiting op de internationale discussie presenteert het CBS een veelvoud aan indicatoren, gebundeld in negen dimensies. Natuurlijk maakt de 'materiële levensstandaard' hier deel van uit - inkomen blijft belangrijk. Maar onder de negen bevinden zich twee andere sociaal-economische indicatoren: economische risico's, en opleiding en beroep. Het veld wordt breder met indicatoren voor gezondheid en veiligheid. En nog breder met aandacht voor maatschappelijke participatie en vertrouwen, sociale verbanden en relaties, milieu en demografie.

Als het met deze negen indicatoren 'goed' gaat, gaat het 'goed' met de kwaliteit van leven. Laten we dat gewoon even aannemen. Dan is het jammer dat het CBS eigenlijk niet veel verder komt dan het leuk cijfermatig aankleden van de negen thema's. Voor elk thema worden een paar indicatoren aangewezen, en de cijfers terzake staan in keurige grafiekjes. Zo komen we rond het thema 'materiële levenstandaard' te weten dat in 2008 het gemiddelde reële inkomen iets daalde, hoe dat inkomen geografisch en naar leeftijd over Nederland verdeeld is, dat vermogens door de kredietcrisis een deuk opliepen, maar ook dat de inkomensverdeling lichtjes schever is geraakt en Nederlanders (zeer) tevreden zijn over hun woning.

Is de materiële levensstandaard nu gedaald of gestegen? Op deze hamvraag geeft het CBS geen antwoord. Laat staan dat we te weten komen of de kwaliteit van leven gestegen is. Het is een boek zonder punchline, een mop zonder clou. Waarom? Het kernprobleem is de waardering van de ontwikkeling van alle verzamelde gegevens. Bijvoorbeeld: is het voor de waarde van de indicator 'materiële welvaart' goed of slecht dat de inkomensverdeling iets schever is geworden? Dat is objectief niet of nauwelijks vast te stellen. En als dat wel zo was: of een schevere verdeling van inkomen bijdraagt aan uw kwaliteit van leven is in hoge mate afhankelijk van uw eigen subjectieve oordeel hierover. Het is bovenal politiek.

Het is daarom wel te begrijpen dat het keurig objectieve CBS zich aan de waardering van de ontwikkelingen op de negen terreinen niet heeft willen branden. Tegelijkertijd maakt het de oefening om te komen tot een meetbaar breder welvaartsbegrip nogal gratuit.

Het lijkt me dat de weg voorwaarts voert naar het proberen te objectiveren van de waarderingen, om te beginnen van de relatieve posities van de negen dimensies. Hoe rangschikt u bijvoorbeeld milieu ten opzichte van economische risico's? Daar zijn vragenlijsten voor te verzinnen waarvan de uitkomst dan is dat Nederlanders - waar het hun kwaliteit van leven betreft - x procent veiligheid zouden willen opgeven voor een y procent beter milieu, en a procent materiële levensstandaard willen opgeven voor b procent minder economische risico's.

Het ideaal is één getal. Net zoals we economische groei in één cijfer vangen. Maar daar is het CBS helaas nog lang niet aan toe.