Eerst de feiten. Het CBS turfde de voortgang van vwo’ers die in 1999 met een opleiding in het hoger onderwijs begonnen. Voor wie een (op papier) vierjarige opleiding koos, is het rendement berekend na zes jaar; voor vwo’ers die aan een vijfjarige (beta-)opleiding begonnen, is het rendement berekend na zeven jaar studeren. Deze termijnen komen overeen met die van het ‘leerrechtenstelsel’ dat met ingang van het studiejaar 2007/8 wordt ingevoerd. Universiteiten en hbo-instellingen krijgen dan van het ministerie van Onderwijs geen geld meer voor studenten die langer dan zes (voor vierjarige studies) of zeven (voor vijfjarige) jaar over hun studie doen. De instellingen zullen dan ter compensatie van de trage studenten een hoger collegegeld mogen vragen.

Minder dan de helft (48 procent) van de vwo’ers die in 1999 aan een vierjarige opleiding begon, is na zes jaar afgestudeerd. De resultaten per studierichting lopen sterk uiteen, van onderwijs (68 procent geslaagd) tot taalwetenschappers en historici (42 procent). Gemiddeld is na zes jaar nog 40 procent van de studenten aan het doorstuderen, de rest is (definitief) afgevallen.

Bij de vijfjarige studies is het rendement volgens het CBS iets beter. Vijfenvijftig van de honderd studenten hebben na zeven jaar hun diploma, terwijl dertig studenten nog boven de boeken zitten en vijftien studenten dus definitief zijn afgevallen.

Dat dit een inefficiënte gang van zaken is, behoeft nauwelijks betoog. Kennis en vaardigheden die vier scholingsjaren ‘waard’ zijn, worden is zes of meer jaren verworven. Die twee jaar (en de rest) zijn weggegooide tijd.
We kunnen ook bij benadering uitrekenen hoe groot de inefficiëntie per student is. Laten we aannemen dat er voor elke afgestudeerde van een vierjarige opleiding zes onderwijsjaren nodig zijn, twee te veel. De kosten die de instellingen moeten maken voor een jaar studeren, kunnen grofweg op tienduizend euro per student worden gesteld. Universiteiten zijn duurder dan hbo-instellingen; technische studies (met laboratoriumruimte) zijn zeer veel duurder dan alfa-studies. Uitgaande van die tien mille per jaar kost twee jaar verloren onderwijstijd dus twintigduizend euro per student.
Maar dan zijn we er nog lang niet. Een van de redenen waarom studenten zo lang studeren, is dat ze allerlei deeltijdbaantjes hebben om in de kosten van hun levensonderhoud te voorzien. Laten ze daar gemiddeld vijfduizend euro per jaar mee verdienen. Waren ze echter afgestudeerd en wel aan het werk, dan verdienden ze een grotemensensalaris. Het aantal te werken jaren tot het pensioen zou met twee jaar worden verlengd. Als we aan deze jaren een modaal salaris toekennen (dertigduizend euro per jaar), zitten we aan de zuinige kant, omdat hoger opgeleiden in doorsnee bovenmodale salarissen verdienen. De schade aan verloren arbeidsinkomen bedraagt dus twee keer dertig is zestigduizend euro min tienduizend (van de bijbaantjes) is een halve ton.

Daarmee komt het totale efficiencyverlies per afgestudeerde op grofweg zeventigduizend euro. Daar is niets koddigs of vertederends aan, als u het mij vraagt.

Naast inefficiënt is de lange studietijd ook nog eens bijzonder onrechtvaardig. De leeftijdsgenoten van de trage studenten – hun speelkameraadjes van de basisschool – moeten namelijk gewoon werken voor de kost. Zij zien nooit iets wat in de buurt komt van de minstens zestigduizend euro (zes jaar keer tienduizend euro) die door de overheid in de opleiding van studenten wordt gestoken. En als ze een keer ontslagen worden, en denken dat ze dan mooi een (vervolg)opleiding kunnen doen van een halfjaar, krijgen ze van het UWV te horen dat het niet is toegestaan om met een WW-uitkering dagonderwijs te volgen.

Tempo maken dus, daar op de universiteit en hbo-instelling.

De beste manier om dat te bewerkstelligen, is niet het systeem van leerrechten dat zal worden ingevoerd, maar domweg het sturen van echte rekeningen. Tienduizend euro collegegeld per jaar (met een goed en sociaal leenstelsel om studieschulden terug te betalen) garandeert dat studenten hard doorstuderen en hun tijd niet langer verdoen met bijbaantjes, gelummel en excessief feestvieren.