De ophanden zijnde sluiting van het onderzoekslaboratorium van MSD, voorheen pillendochter Organon van Akzo, ontwricht de economie van Oss en omgeving. Dit lokale drama is een perfecte illustratie van de risico's van industriepolitiek, een vorm van beleid die aan een gevaarlijke opmars bezig is.

Hoe verdient Nederland zijn geld in 2040? Deze vraag, die, met wisselende jaartallen, in kringen van beleidsmakers en journalisten steeds vaker wordt gesteld - met leuke nota's en journalistieke producties tot gevolg - kent maar één goed antwoord: 'Geen idee.' Over een periode van dertig jaar is zo'n beetje alles wat op korte termijn 'vast' ligt, flexibel. Nederland zal nog steeds in de delta liggen; veel gebouwen zullen nog overeind staan; de infrastructuur van wegen, vaarwegen en spoor zal er ook dan nog wel zijn. Maar bedrijven, machines, sectoren, arbeidsrelaties, beroepen, om een paar dingen te noemen, kunnen over dertig jaar compleet anders zijn dan nu - maar ook in essentie nog hetzelfde.

Nadenken over de welvaart op zo'n lange termijn kan alleen op een hoog abstractieniveau. Naarmate de infrastructuur beter is, zal de welvaart tegen die tijd vermoedelijk hoger zijn. Een goed functionerende arbeidsmarkt: belangrijk. Net als: een goed opgeleide beroepsbevolking, een mooi belastingstelsel en een uitstekende publieke dienst. Van die dingen.

Omdat dit goede antwoord onbevredigend is, proberen journalisten en beleidsmakers er toch iets meer van te maken. De Volkskrant publiceerde een serie over bedrijven en bedrijfstakken die nog in de kinderschoenen staan: hooguit enkele honderden miljoenen euro's omzet, lekker innovatief bezig, de afgelopen jaren snel gegroeid. Daar zouden de winnaars van overmorgen best eens bij kunnen zitten. Of niet.

De activiteiten van beleidsmakers zijn minder onschuldig. Zij zoeken naar bedrijfstakken of sectoren waarvan zij zeggen: dat is een sector voor morgen en overmorgen. Als Nederland daar toch eens groot in zou kunnen worden, dan is ons kostje in 2040 gekocht. In goed Nederlands heet dit 'backing the winners'. Want zo'n keuze wordt dan ondersteund met 'sectorspecifieke' subsidies en aandacht.

Er hoort een mooi verhaal bij, dat gaat over schaalvoordelen. Als je een 'cluster' van organisaties kunt maken die zich allemaal met aspecten van hetzelfde vraagstuk bezighouden, beïnvloeden die elkaar positief. Er ontstaat een gespecialiseerde arbeidsmarkt; er ontstaan gespecialiseerde vormen van financiering, verzekering en advisering. En die schaalvoordelen door specialisatie leiden dan vanzelf tot groei van het cluster. Bij dit verhaal horen uitspraken als: Nederland is een klein land dat zich in de wereld zal moeten specialiseren.

Geen misverstand 1: clusters bestaan. Rond baggeren bijvoorbeeld, op mondiale schaal een strikt Nederlands-Vlaamse activiteit. Zaadveredeling: een zeer gespecialiseerde bedrijfstak waarin Nederland op mondiale schaal groot is. Geen misverstand 2: de overheid kan clusters bouwen. In landen met wat minder last van democratie kiezen de politieke leiders op een dag domweg voor sector x, en stoppen daar dan net zo lang geld in tot het werkt. Maar is het voor Nederland ook verstandig om de onzekerheid over de toekomst te lijf te gaan door de overheid clusterbouw te laten aanmoedigen? Dat dan weer niet. Er zijn twee uitkomsten mogelijk van een dergelijke overheidsinterventie. Eén: cluster mislukt. Dan is belastinggeld vermorst. Twee: cluster slaagt, en de Nederlandse economie specialiseert zich in de in 2010 gewenste richting. Er is groei en er wordt welvaart gecreëerd. Nederland is Oss geworden.

Landen die zich toelegden op de financiële sector hebben de afgelopen jaren harde klappen gekregen door de kredietcrisis, IJsland voorop. Een in medicijnen gespecialiseerde stad als Oss wordt hard geraakt door de dynamiek van de pillenmarkt. Hoe meer een stad, regio of land zich gespecialiseerd heeft, des te groter de impact van een schok. De prijs van specialisatie is dus een hoger crisisrisico, en die kan makkelijk hoger uitpakken dan de welvaartswinst van het cluster. Niet alle eieren in één mand - de wijsheid van de kippenboer doet ook opgeld in het industriebeleid.