Gespecialiseerde uitzendbureaus regelen de reis, het verblijf en werk voor tienduizenden mede-Europeanen uit bijvoorbeeld Polen. Daar is weinig mis mee, maar het is wel opvallend dat er tegelijkertijd in Nederland een potentieel is van bijna een miljoen mensen die graag een baan zou vinden. Zou het niet handig zijn dat onbenutte arbeidspotentieel aan te spreken?

Het onbenutte arbeidspotentieel is onlangs uitgerekend door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het is een fascinerend sommetje. Reken even mee. In 2006 waren er in Nederland bijna 11 miljoen personen van 15 tot 65 jaar. Daarvan hebben 3,9 miljoen personen geen werk. Een deel van hen wil of kan niet werken, bijvoorbeeld omdat er voltijds gestudeerd wordt. Maar van alle personen zonder werk willen 968.000 personen wel werken. Deze getallen zijn hard, want gebaseerd op een enquête onder zo’n 90.000 mensen.

Het wordt nog interessanter. Want wie zijn dat, die 968.000 mensen die liefst twaalf uur of meer per week aan de bak willen? In de eerste grafiek is te zien dat van de mensen met een WW-uitkering de overgrote meerderheid graag zou werken. Onder mensen met een bijstandsuitkering is dat grofweg de helft; arbeidsongeschikten komen een stuk lager uit. Maar het alleraardigste is de groep die bekendstaat onder de afkorting ‘nugger’, een niet-uitkeringsgerechtigde. In omvang is dat een grote groep (ruim 1,6 miljoen mensen), en grofweg een kwart van hen (400.000) zou liever een baan vinden dan thuis zitten. Anders gesteld: als we de werkwillige studenten er even buiten houden, is ruim de helft van de mensen die een baan zou willen een nugger.

Het beeld laat zich nog nader inkleuren. Het onbenutte arbeidspotentieel bestaat vooral uit vrouwen (zeven op de tien). En dat zijn niet zomaar vrouwen, maar getrouwde of samenwonende vrouwen. Er zitten 250.000 (getrouwde) vrouwen werkloos thuis die liever aan de slag zouden gaan.

Deze groep staat niet op de radar. Niet op die van werkgevers en uitzendbureaus – die denken dat ze naar Polen moeten voor personeel. En ook niet op de radar van de publieke sector. De uggers, tegenpolen van de nuggers, zijn opgenomen in de instituties van de sociale zekerheid. Diensten Werk en Inkomen van de gemeenten voor de Bij­stands­gerechtigden; het UWV voor werklozen en arbeidsongeschikten; het CWI voor hulp bij het vinden van werk van alle groepen. Voor uggers bestaat een machinerie, even los van de vraag hoe soepel die werkt.

Maar de nuggers krijgen nooit post van de publieke sector. Het haakje, de aangevraagde uitkering, ontbreekt. En omgekeerd weten de nuggers de publieke sector ook niet te vinden. Het CBS constateert dat van de uggers 80 procent staat ingeschreven bij het CWI. Ook nuggers kunnen zich inschrijven. ‘Zij doen dit echter zelden,’ schrijven de statistici. ‘Van alle werkwillenden staat slechts 12 procent ingeschreven, terwijl 44 procent van hen actief zoekt naar werk. De meeste werkwillenden maken dus geen gebruik van een CWI bij het zoeken naar werk. Zij zoeken zelf, bijvoorbeeld via personeels­advertenties.’

In de eerste plaats voor de betrokkenen zelf, en in de tweede plaats voor de Neder­landse economie, zou het een zegen zijn als het ‘niet benutte arbeidspotentieel’ wel benut zou worden. Het verhogen van de arbeidsparticipatie is een van de manieren om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Dat gaat zowel om de financiële kant (meer werknemers impliceert meer belastinginkomsten) als om de arbeidsmarkt (het tegengaan van tekorten aan personeel).

Hoe dat moet, daar is eigenlijk nog niet zoveel over te zeggen. Het raadsel dat opgelost moet worden, is dat er tegelijkertijd een miljoen mensen wil werken én er, volgens de laatste telling, 225.000 openstaande vacatures zijn. Hebben de werkwillende uggers en nuggers niet de juiste opleiding? Stellen ze eisen aan werktijden die werkgevers niet willen inwilligen? Bevinden de banen en de werkzoekenden zich op verschillende plaatsen in Nederland? We weten het niet (echt).
Maar dankzij het CBS staat de groep nu wel op de radar. Bliebblieb, piept-ie. Levensgrote kans. Bliebblieb.