Met enthousiasme, eerder voortkomend uit de hardnekkigheid en diepgang van de financiële crisis dan uit politieke overtuiging, heeft het kabinet, minister van Financiën Wouter Bos voorop, zich de afgelopen weken op de financiële sector gestort. Net als in de rest van Europa beschikt Nederland sinds kort over een fonds om banken en andere financiële instellingen balanssteun te geven.

Daarnaast wil de overheid tot tweehonderd miljard euro garant staan voor leningen die banken elkaar verstrekken. ABN Amro/Fortis Nederland was al opgeveegd (voor een miljard of zeventien), ING krijgt voor tien miljard aan leningen en provincies en gemeenten blijken voor enkele honderden miljoenen geld te hebben gestald bij het omgevallen Icesave. Gewone Icesave-spaarders zijn intussen voor anderhalf miljard uit de brand geholpen.

Logische vraag: wat betekent de financiële crisis voor de schatkist? Voor wie graag de demagoog uithangt: draait de belastingbetaler op voor het falen van de hoge heren in het bankwezen?
Het korte antwoord: de schatkist raakt door de crisis vermoedelijk beter gevuld, althans voor wat betreft de ingrepen in de financiële sector.

Voor een langer antwoord moeten we de posten even langslopen. Laten we beginnen bij de kosten, Icesave voorop. De IJslandse bank had voor grofweg 1,5 miljard euro spaargeld opgehaald in Nederland, en het kabinet heeft de spaarders (burgers en MKB-ondernemingen) de belofte gedaan dat zij hun geld terugkrijgen tot een maximum van een ton.

Toch is de schadepost voor de schatkist aanmerkelijk lager dan die 1,5 miljard. Ten eerste omdat de IJslanders zelf een groot deel van de kosten op zich moeten nemen; de Nederlandse overheid leent IJsland het daartoe benodigde bedrag; dat zullen de IJslanders een keer moeten terugbetalen.

Ten tweede: de kosten van de depositogarantieregeling slaan in principe niet neer bij de Nederlandse staat, maar bij de banken die deelnemen aan die regeling. Rabo-topman Bert Heemskerk heeft hier al over gemopperd - dat hij moet lappen omdat die stomme burgers hun geld naar de IJslanders brachten in plaats van naar de Rabo op de hoek.

Ten derde omdat een stevig deel van die 1,5 miljard aan spaargeld ingebracht is door lagere overheden, de provincie Noord-Holland (honderd miljoen) voorop. De betrokken gemeentes en provincies moeten maar proberen uit de IJslandse boedel te halen wat er te halen valt, en overigens leren de tering naar de nering te zetten. Helemaal schadevrij zal de schatkist er niet vanaf komen, maar met een kostenraming van enkele tientallen miljoenen ben je er toch wel.

Zijn de overname van ABN Amro/Fortis en de hulp aan ING ook een kostenpost? Nou nee, want bij ABN Amro is de staat in ruil voor zeventien miljard euro voor de volle honderd procent eigenaar geworden. Op termijn, als de rust op de financiële markten is weergekeerd, zal de bank weer van de hand worden gedaan en elke euro boven een opbrengst van zeventien miljard is dan pure winst voor de schatkist.

Bij ING heeft de staat een rente bedongen die fors hoger is dan waarvoor de staat zelf kan lenen. Als banken aankloppen voor steun is het dus: voor wat, hoort wat.

Het meest duizelingwekkende bedrag is dat fonds van tweehonderd miljard voor kredietverlening tussen banken. Dit is al helemaal geen kostenpost, maar, vanuit de schatkist gezien, een fantastische manier om geld te verdienen.

Lex Hoogduin, de topeconoom van fondsbeheerder Robeco, typeerde het zo: 'Het is als een verzekering tegen slecht weer als je zelf het weer kunt beheersen.' Bank A die geld wegzet bij bank B kan het risico dat bank B zijn schuld niet kan terugbetalen verzekeren bij de overheid. Valt bank B om, dan moet de staat bank A betalen. Maar via dat andere steunfonds van twintig miljard heeft de staat het grotendeels in eigen hand of bank B omvalt - balanssteun geven kan immers ook.

Wouter Bos strijkt namens ons allen dus wel de verzekeringspremie op, maar hoeft vrijwel zeker nooit iets uit te keren.

De schatkist kijkt dus vooralsnog aan tegen een zekere kleine kostenpost (Icesave), een mooie kans om koerswinst te boeken (ABN Amro/Fortis en wellicht anderen), en een leuke bijverdienste op de verzekeringsmarkt.

Dat is allemaal maar goed ook, want in de echte economie (uitgaven aan uitkeringen, minder belastinginkomsten) zal het er de komende tijd wel wat ruiger aan toe gaan.