Wat doet u aanstaande 4 mei om 8 uur?
S. uit B.

Dan ben ik in New York en dan zit ik aan de lunch. Als kind ging ik met mijn ouders naar de gedenkplaats aan de Apollolaan. Niet ver daar vandaan ging ik naar de lagere school. De dagen na 4 mei haalde mijn moeder mij af van school met flessen water achterop haar fiets, waarmee ze de bloemen die op de gedenkplaats waren neergelegd water gaf. Dit ging door tot de vuilnisdienst alle bloemen weghaalde. Wat mij van 4 mei zal bijblijven, is dit water.

Nu meen ik dat 4 en 5 mei beter afgeschaft kunnen worden. Er is een vorm van herdenken die erger is dan vergeten. De kreet ‘nooit meer Auschwitz’ of ‘nooit meer oorlog’ is zo betekenisvol als de slogan ‘giroblauw past bij jou’. Als de doden van de Tweede Wereldoorlog een graf hadden, dan zouden ze zich na het aanhoren van de toespraken op 4 mei in dat graf omdraaien. Wat van de oorlog is overgebleven, zijn metaforen die zonder kennis als retorisch middel voor bijna elk doel kunnen worden ingezet. Waarmee ik niet zeg dat niets met die oorlog vergeleken mag worden. De Nachkriegszeit is voorbij, de tijd is aangebroken om het feest van de Vorkriegszeit te vieren. Waarmee ik niet zeg dat de oorlog zelf voorbij is. Lees bijvoorbeeld mijn roman De joodse messias.

Als u iets wilt doen op 4 mei, dan raad ik u aan een van de verhalen van Tadeusz Borowski te lezen. Of Moeder was niet thuis voor haar begrafenis van M.S. Arnoni. Er is niets geleerd en er is niets veranderd. Te sterke identificatie met slachtoffers en slachtofferschap maakt mensen tot monsters. De cultus van het slachtofferschap is verderfelijk.

Heeft u de koningin wel eens de hand geschud? Ik vraag me af of er met haar ook over literatuur te praten valt?
E. v. O. uit N.

In 2001 was Rotterdam culturele hoofdstad van Europa. Ik schreef een hedendaagse Lof der zotheid en las daaruit voor op een manifestatie waarbij ook de koningin aanwezig was. Vincent Mentzel, fotograaf van NRC Handels-blad, wilde mij met de koningin fotograferen. De koningin wenste mij niet te ontmoeten. Wat haar goed recht is.

Het genootschap van hoofdredacteuren heeft mij gevraagd die hoofdredacteuren toe te spreken later dit jaar. De koningin zal aanwezig zijn. Ik heb laten weten dat ik het prima vind als de koningin mij niet de hand wil schudden, maar dat ik graag zou willen weten waarom niet. De RVD heeft voor zover ik weet nog niet gereageerd op dit redelijke verzoek.

Het lijkt erop alsof de koningin bang voor me is. Dat is niet nodig. Anders dan Jeroen Brouwers meen ik dat de koningin het recht heeft om niet van literatuur te houden. Zij kan er niets aan doen dat ze koningin is. Kijk, de Duitse president is gekozen. Hoe dan ook is Duitsland een land waar genocide en cultuur serieus worden genomen. In Nederland hebben genocide en cultuur het nooit verder geschopt dan hobbyisme.