Merkt u al aan den lijve de gevolgen van de recessie? Waarop gaat u bezuinigen als dit echt nodig is?
H.R. te R.

Wat ik merk, zijn niet zozeer de gevolgen van de recessie als wel de consequenties van een roekeloos uitgavenpatroon. Mijn financieel adviseur heeft mij enkele jaren geleden opgeroepen alleen nog huiswijn te bestellen in restaurants. Dat advies heb ik - enkele uitzonderingen daargelaten - opgevolgd. Nu mijn uitgavenpatroon van de afgelopen jaren mij tot soberheid heeft gedwongen, koop ik geen business class-tickets meer en ik laat mij ook niet meer na aankomst in een hotel masseren.

Waarop ik niet bezuinig, is personeel. Ik ben van plan eind van dit jaar met mijn drie assistenten en de ontwerper van mijn website in Zwitserland te gaan skiën bij wijze van personeelsuitje. Ikzelf zal niet skiën, maar ik zal wel belangstellend toekijken. In dezen volg ik woorden van een officier die zei: 'Ik eet als mijn mannen hebben gegeten.'

Ik wil graag gewoon trouwen en kinderen krijgen, maar ook kunstenaar zijn. Kan dat wel? De maatschappij lijkt me te vertellen dat ik moet lijden.
W. v. A. te B.

Een overschot aan twijfel is het gevolg van een overschot aan tijd. Dat langdurig twijfelen tot een betere beslissing leidt dan een intuïtieve keuze houd ik voor een mythe. Als u wilt trouwen en kinderen krijgen, dan moet u dat vooral doen. Er zijn talloze succesvolle kunstenaars met kinderen en kleinkinderen. Bovendien is het een misverstand te denken dat het huwelijk lijden uitsluit. Van een man of een vrouw kom je nog af, en een cavia gaat vrij snel dood, maar hoe scheid je van je kinderen? Onthoud dat het in de lijn der verwachtingen ligt dat uw kinderen langer zullen leven dan u.

Een lezeres schreef mij: 'Je visie op het huwelijk is wel erg negatief.' Hoe komt het toch dat in de literatuur zo weinig gelukkige huwelijken voorkomen? Zou dat echt komen omdat geluk saai is? Het enige oprecht gelukkige huwelijk dat ik ken, is het huwelijk van Frits Abrahams. En deze opinie is uitsluitend gebaseerd op zijn columns, dus wie weet hoe het er in het echt aan toegaat.

Kan het zijn dat DE plot steeds belangrijker wordt in de roman?
K.V. te A.

Ik weet niet waarop uw veronderstelling gebaseerd is, maar ik zou zeggen: nee, dat kan niet waar zijn.

Vóór ik begon met schrijven, deed ik mee aan een toneelstuk voor jongeren van Toneelgroep Amsterdam. We hebben het over de jaren tachtig. De regisseuse van dat stuk (Ifigeneia in Aulis) heb ik herhaaldelijk horen zegen: 'Het gaat me niet om de anekdote.' Het was toen erg in de mode om dat soort dingen te zeggen. Plot is een anekdote waarvan je wilt weten hoe die afloopt. De meeste anekdotes maken dat verlangen niet in de mens wakker. Zeker, literatuur is stijl, maar wat er van die stijl overblijft zonder anekdotes is twijfelachtig. Een gedicht van Jan Hanlo, vermoed ik. Ik heb altijd van Jan Hanlo gehouden, maar ik ben blij dat hij nauwelijks navolgers heeft.