‘Witwasofficier’ Jos van Leijen wil criminelen ‘raken waar het pijn doet’. In hun portemonnee dus. Daarom pakt hij ook de facilitators aan: juristen en fiscalisten die helpen bij het witwassen. De aanklager maakt zich op voor de zaak tegen Rob B. De recente veroordeling van Andy G., een cliënt van de verdachte fiscalist, komt daarbij goed van pas.

Het is misschien wat kort door de bocht. Toch zou je kunnen stellen dat de zaak tegen fiscalist Rob B. twee weken geleden heeft geleid tot de val van Siegfried Gilds, de Surinaamse minister van Handel en Industrie. Ga maar na: justitie in Nederland doet onderzoek naar de praktijken van B. In dat onderzoek duikt de advocaat Evert Hingst op, die wordt verdacht van witwassen via onroerend goed. Dat doet hij met behulp van Andy G., tegen wie het OM nu een zaak heeft gewonnen. In de nasleep van G.’s veroordeling wordt nu zijn oom in Suriname verdacht: minister Gilds.

Een curieus domino-effect, maar officier van justitie Jos van Leijen wordt er niet koud of warm van. Hij is geen man van grote gebaren. Onbewogen legt hij uit waarom het Openbaar Ministerie in Amsterdam verbeten jaagt op witwassers. ‘Fiscalisten als Rob B. zie je jarenlang terugkomen in allerlei vonnissen en krantenstukken over grote criminelen. Zulke facilitators zijn belangrijk voor de onderwereld,’ stelt Van Leijen. ‘Aan de opsporing van deze bovenwereldfiguren moeten we prioriteit geven. En het vonnis in de zaak Andy G. zal ons helpen om successen te boeken.’

Begin dit jaar veroordeelde de Amsterdamse rechtbank Andy G. tot tweeënhalf jaar cel. De rechters achtten de bagagemedewerker van Schiphol schuldig aan witwassen van drugsgelden. Er werden grote hoeveelheden geld (één miljoen euro cash) en luxegoederen bij hem aangetroffen. De waarde daarvan stond in geen verhouding tot het bescheiden – legale – inkomen van de Schiphol-employé.

Wat de rechtbank verder bevreemde, is de vastgoedportefeuille van de verdachte. G. was via fiscalist Rob B. in contact gekomen met advocaat Evert Hingst. Met behulp van Hingst kocht Andy G. maar liefst vier panden in Amsterdam, ter waarde van bijna één miljoen euro. De huizen bleken gefinancierd door een Zwitserse trust. En daar zit een luchtje aan, volgens het OM. Want het geld uit Zwitserland was afkomstig uit de erfenis van Michael Vane, een Nederlandse crimineel die in 1993 werd vermoord. Deze Vane zou miljoenen hebben belegd voor de organisatie van godfather Klaas Bruinsma.

Andy G. werd veroordeeld op grond van deze onduidelijke financiering en het onverklaarbare bezit van een miljoen in cash.

Een veroordeling met zoals gezegd een pikant overzees staartje. Op 19 januari trad minister Siegfried Gilds af, de oom van Andy. De politicus wordt ervan verdacht één miljoen euro drugsgeld in Suriname te hebben witgewassen in opdracht van zijn neef. Ook het Nederlandse OM haakt in op de Paramaribo-connectie. ‘We hebben een rechtshulpverzoek gedaan bij Suriname,’ zegt Van Leijen. ‘De uitgaven die daar zijn verricht in opdracht van Andy, zullen we behandelen in een ontnemingsprocedure tegen hem. Als hij niet terugbetaalt, dan hangt hem een extra straf van drie jaar boven het hoofd.’

Waarom is dit zo’n bijzonder vonnis?
‘Omdat we geen concrete handel van verdovende middelen door meneer G. hebben kunnen vaststellen. Toch lukte het ons om hem te laten veroordelen als witwasser van crimineel geld. Met deze uitspraak en enkele arresten van de Hoge Raad pakken we nu boeven die niet zijn betrapt op drugshandel, maar die zich wel schuldig hebben gemaakt aan witwassen. We hebben een financiële bril opgezet. Binnen de Amsterdamse ring hebben we het afgelopen halfjaar zo’n vijftien luxe auto’s in beslaggenomen van gekende criminelen. Die wagens staan nu achter de slagboom. Binnenkort komt die zaak voor. Als je iemands auto in beslag neemt, raak je hem. Je pakt hem z’n status af.’

Dus binnenkort alle boeven op de fiets?
‘Laat het duidelijk zijn: het is op dit moment heel risicovol voor criminelen om in dure auto’s rond te rijden. Ik heb ze al horen klagen: maar hoe moet ik nu naar de dokter?’

U draait de bewijslast om: Leg maar eens uit waar het geld voor die dure bolide vandaan komt. U lijkt de Fiod wel.
‘Nee, we kijken niet of iemand belasting heeft betaald. We willen weten of mensen bezig zijn met crimineel geld. Dat kunnen we soms niet direct aantonen. Maar het kan toch niet zo zijn dat een iemand z’n straf ontloopt omdat hij er het zwijgen toe doet? Witwassen van je eigen geld is sinds december 2001 strafbaar. Daarover is in 2004 een uitspraak gedaan door de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege in ons land. Daar heb ik ook naar verwezen in de zaak tegen Andy G. En de rechtbank heeft dat met dit vonnis nu bekrachtigd.’

Is Amsterdam een voorloper in de strijd tegen de witwassers?
‘Qua rechercheteam ja, absoluut. Logisch, want hier zitten veel zware jongens. En hier realiseren we ons nadrukkelijk dat financieel rechercheren een steeds belangrijker methode is. Naast het feit dat je de heren raakt waar het pijn doet, krijg je ook een duidelijker beeld van de hiërarchie in een criminele organisatie. Want de grote bazen zitten misschien niet direct met hun handen aan de verdovende middelen, maar ze houden wel degelijk de geldstromen in de gaten. Dat besef is de laatste jaren in heel opsporingsland goed doorgedrongen. In 1991 werkte de Amsterdamse politie nog met een klein team van zes becijferaars. Nu zijn dagelijks tachtig mensen in de weer met financieel rechercheren.’

Allemaal accountants?
‘Nee. Wil ik een zaak voor de rechter kunnen brengen, dan heb ik niet alleen rekenwonders nodig, maar ook rechercheurs die op pad gaan en de juiste vragen stellen over financiële uitspattingen van een verdachte. Ze moeten kijken in welke chique kledingwinkels de boef zijn geld uitgeeft, in welke dure auto hij rondrijdt, welke bankzaken hij telefonisch bespreekt. Dat vereist wel een andere manier van luisteren en kijken.’

Wat is eigenlijk het maatschappelijk belang van witwasbestrijding?
‘Er gaat ontzaglijk veel geld in om. Dat kan fnuikend zijn voor bepaalde branches. Het geeft criminelen een misplaatst concurrentievoordeel. En natuurlijk gaat het gepaard met veel geweld.’

Is het niet moeilijk vast te stellen of een advocaat of fiscalist over de schreef gaat? Strafpleiters hebben toch logischerwijze criminelen als cliënten?
‘Als de politie bewijzen wil vergaren dat iemand crimineel bezig is, wordt vaak zijn telefoon afgeluisterd. Dus als een jurist verdacht wordt van strafbare feiten moet ook zijn telefoon kunnen worden afgetapt. Vooral strafpleiters vinden dat dit niet kan, dat het in strijd is met hun geheimhoudingsplicht. Maar wij richten ons niet zozeer op strafpleiters. We hebben speciaal belangstelling voor civielrechtelijke advocaten. Volgens mij zijn die in dit soort witwastrajecten veel kwetsbaarder bezig dan de strafpleiters. Als ik het over een facilitator heb, bedoel ik een advocaat of een fiscalist die zich voor zijn cliënt bezighoudt met het creëren van kerstbomen van vennootschappen of Antillen-routes.’

Terug naar Andy G. Hoe kon hij weten dat het geld uit het Zwitserse trustfonds crimineel was?
Van Leijen leest eerst voor uit het vonnis: ‘Uit de verklaring van Vane sr., Mieremet en Hingst, blijkt dat Michael Vane voor zijn dood in 1993 grote sommen geld heeft verdiend aan de handel in drugs. En dat zijn moeder naar dit geld op zoek is geweest.’

Dan zegt de officier: ‘En dat had Andy kunnen weten, volgens de rechter.’

Gaat u nu ook de wettige erfgenamen van deze criminele erfenis vervolgen?
‘Ik kan hierop maar één ding zeggen: het Vane-dossier is nog niet gesloten.’

Dus als je crimineel geld erft, blijft het crimineel geld?
‘Als je een criminele erfenis krijgt, is het maatschappelijk onaanvaardbaar om te zeggen: Het is nu legaal.’

Is al duidelijk wanneer Rob B. moet voorkomen?
‘We doen nog onderzoek in het buitenland. Er liggen echt geen dikke lagen stof op dat dossier.’

Zijn advocaat houdt er rekening mee dat er geen vervolging komt.
‘Nou, daar hou ik geen rekening mee.’