'We hebben ons levensverhaal verteld en iedereen zat te luisteren.' Caroline Gehrels, de Amsterdamse wethouder van cultuur, is tevreden over de biologieles die ze net samen met collega-wethouder Tjeerd Herrema gaf. Ze behandelden het onderwerp homoseksualiteit op het Calvijn met Junior College, de zwarte school in Amsterdam-West waar Vrij Nederland al vaker over schreef (Zie ook: De ouders van 2K, d.d. 20-03-2004, Thuis bij de ouders van vmbo-klas 2K, d.d. 02-04-2005
). Een paar jaar geleden bedacht Felix Rottenberg met een paar anderen een ambitieus plan om de vmbo-school, toen in de problemen, te verbeteren.

Tijdens de gastles van de Amsterdamse wethouders Gehrels en Herrema, vertelden ze dat ze in hun jeugd ontdekten dat ze homoseksueel waren. Inmiddels zijn ze allebei getrouwd en hebben ze een kind. De leerlingen leken het gebodene interessant te vinden, al werd wel opgemerkt dat homoseksualiteit binnen de islam verboden is.

Gewoon de confrontatie aangaan over zo'n gevoelig onderwerp maakte onderdeel uit van een bezoek van het voltallige college van B&W afgelopen dinsdag. De burgemeester en wethouders hielden er hun wekelijkse collegevergadering. 's Ochtends vroeg reden de auto's met chauffeur af en aan; met enig ontzag werd dit onalledaagse tafereel gadegeslagen door de scholieren die verantwoordelijk waren voor het serveren van de koffie en de broodjes.

Tijdens de laatste les voor de middagpauze ging het hoge bezoek de school in, waar ze ieder in een ander lokaal een uur les mochten geven. Job Cohen vertelde over het gemeentebestuur en Lodewijk Asscher verzorgde een les economie. In een lokaal dat vorig jaar werd opgeknapt door werknemers van de ING, die net als ABN AMRO en Nike de school al een paar jaar met raad en daad terzijde staat. De aangebrachte wandschildering, met daarin de symbolen van de wereldreligies, een kruis, een halve maan en een davidsster, is nog ongerept. De leerlingen zijn er trots op, ook omdat de halve maan neerkijkt op de davidsster.

Gevangenis
'Wat doe je als je straks geen baan vindt?' is een van de eerste vragen van Asscher. 'Dan ga je naar het CWI,' antwoordt een leerling. Sommigen zeggen later in loondienst te willen, anderen zien juist wat in een eigen bedrijf. Samen met de leerlingen neemt Asscher alle stappen door die nodig zijn om zelfstandig ondernemer te worden. 'Je moet geld lenen,' zegt de een enthousiast. 'Een pand huren,' roept de ander. 'Je hebt een accountant nodig,' meent een derde. Aan het eind van de les vraagt Asscher wat de leerlingen van hun school vinden. De meesten zeggen tevreden te zijn, de sfeer is zoveel leuker, zeggen ze, maar een paar hoofden schudden ferm nee.
Wat is er mis, vraagt Asscher.

Het gebouw, zegt een jongen. 'Het lijkt wel een gevangenis.'

Therapeutische sessies
Twee jaar geleden legde Felix Rottenberg tijdens een sessie op het Calvijn pijnlijk bloot hoe slecht de school eraan toe was. In aanwezigheid van meer dan honderd man waaronder het schoolbestuur, stadsdeelvoorzitter Marcouch, Sjaak de Graaf van ING Nederland en burgemeester Cohen, probeerde Rottenberg erachter te komen hoe de school zo in het slop had kunnen raken. Leerlingen spijbelden, er waren vechtpartijen, en het schoolgebouw moest opgeknapt.

Alle partijen wezen naar elkaar en Rottenberg spaarde niemand. De bijeenkomst was een keiharde sensitivity-training. De conclusie was: alle partijen hadden de leerling, waar het uiteindelijk om ging, door de bureaucratie binnen hun organisatie te veel uit het oog verloren.

'Wat ik hier zie is pure onmacht,' zei De Graaf van de ING. 'Al deze mensen zijn van goede wil maar de stroperigheid is vreselijk. De verantwoordelijkheid voor deze problemen zou bij één iemand moeten liggen.'

De zittende directeur die samen met een ambtenaar van de gemeente het veranderingsproces had ingezet, ging kort daarop langdurig met ziekteverlof. Rottenberg, die om uit de malaise te komen inmiddels de 'commissie Nix' had opgericht, vond dat voor het ambitieuze plan - een nieuwe school, een verlengde schooldag en een vmbo-mbo opleiding in één gebouw - een hooggekwalificeerde directeur nodig was.

Er moest dus iemand van buiten komen. Maar, was de vraag, waar haalde je zo'n zwaargewicht op korte termijn vandaan?

Maandenlang kwam de commissie Nix in wisselende samenstelling bij elkaar, met Rottenberg als constante factor. Wederom waren het confronterende, therapeutische sessies, waar lang niet iedereen zin in had. Maar het moest. Omdat de school dat verdiende.

Onrust
Rottenberg liet niet los. Met Bert Molenkamp, voorzitter van de Raad van Bestuur van de Amarantisscholengroep, overlegde hij over directeurskandidaten. In de zomer van 2007, Rottenberg had de hoop bijna verloren, kwam de grote doorbraak. Topmanager Eric ten Hulsen (bij de Belastingdienst en de gemeente Amsterdam), wilde graag naar het Calvijn.
'De school was nogal in zichzelf gekeerd,' analyseert Ten Hulsen, een rustige, scherpzinnige man, gevraagd naar zijn eerste indruk. 'Docenten waren begaan met hun leerlingen, maar ze hadden ook behoefte aan aandacht. Ze hadden in de afgelopen jaren misschien iets te veel te verstouwen gehad.'

De meeste docenten reageerden blij en opgelucht toen bleek dat een ervaren en stimulerende man als Ten Hulsen de veranderingen ging leiden. Maar toen hij ook eisen ging stellen - Ten Hulsen wil dat docenten formuleren wat ze kunnen en willen betekenen voor de school - gaf dat onrust. Meer verantwoordelijkheid nemen, daar had niet iedereen zin in. Veel leraren draaiden al jaren alleen hun lessen af en dat is in het tijdperk Ten Hulsen niet meer voldoende. 'Natuurlijk vergt het meer,' zegt de directeur. 'Maar het kan het werken juist veel leuker maken.'

Geen vechtpartijtjes meer
Felix Rottenberg kan tevreden zijn want Ten Hulsen lijkt een gouden greep. Niet alleen vanwege zijn solide achtergrond, maar ook omdat hij het reilen en zeilen van de gemeente zo goed kent. Over de nieuw te bouwen school maakt hij zich eigenlijk geen zorgen: 'Die komt er gewoon.' Komend schooljaar is het vooral belangrijk om de leerlingen nog beter en interessanter onderwijs te geven, zegt hij. Excursies, interessante stages, hun venster op de wereld moet zo ver mogelijk worden geopend. 'Sommige leerlingen, hier geboren en getogen, zijn nog nooit op de Dam geweest.'

De onderwijsinspectie is inmiddels van de opgaande lijn doordrongen. Tijdens hun laatste bezoek prezen ze het Calvijn om hun inzet en doorwrochte plannen.

Vanaf september blijven alle eersteklassers tot vier uur 's middags op school, ze kunnen sporten, Engels leren, er is een ICT-programma. Alles onder professionele begeleiding.

Dat de leerlingen enthousiast zijn over de aangename sfeer op hun school laten ze de directeur via persoonlijke mailtjes weten. Er zijn geen vechtpartijtjes meer en spijbelen komt veel minder voor. 'Ik heb niet alleen hoge verwachtingen van de leraren, maar ook van de leerlingen,' zegt Ten Hulsen. 'Als ik dat tegen de leerlingen zeg, zie ik ze opbloeien.'