De internationale gemeenschap blijft de strijd in Afghanistan zien als een ideologisch gevecht tussen de regering in Kabul onder leiding van Hamid Karzai en de moslimfundamentalisten van de taliban, die worden gesteund door Al-Qaida. Maar inmiddels is de werkelijkheid een heel andere. Door het internationale onbegrip over het conflict is Afghanistan het strijdtoneel geworden van rivaliserende stammen en loslopende criminele bendes. Het land is verworden tot 'het Wilde Oosten'.

Neem de aanslag in Deh Rawod in Uruzgan november 2009, waarbij elf burgers om het leven kwamen. Taliban, riepen Afghaanse officials en journalisten in koor. Maar wat bleek? Het ging om een langdurend conflict tussen twee stammen dat door zwak lokaal bestuur uit de hand kon lopen. Geen Amerikaanse GI had daar wat aan kunnen doen.

Een ander voorbeeld waaruit blijkt dat de verhoudingen niet zwart-wit zijn, is de raketbeschieting vorig jaar op Kamp Holland, waarbij een Nederlandse militair om het leven kwam. 'De taliban' kreeg de schuld, maar ook dit keer bleek het verhaal ingewikkelder. Aanhangers van de regering die behoren tot de Popolzai-stam hadden in de race om de macht rivalen overgehaald toch samen te werken. Maandenlang vielen ze het kamp aan. En dan de slag om het dorpje Chora in de zomer van 2007 die ook 'tegen de taliban' zou zijn gevoerd en waarbij eveneens een Nederlander omkwam. In werkelijkheid ging het om een aanval van de op verzoek van de Nederlanders aan de kant gezette gouverneur Jan Mohammed.

Nadat het taliban-regime in 2001 viel, kwamen oude politici weer terug in het zadel. Noch prominente taliban, noch die oude machthebbers waren lieverdjes - eerder potentaten en warlords die zich schuldig maakten aan mensenrechtenschendingen. De nieuwe gouverneurs gingen met steun van de Amerikaanse soldaten op zoek naar de vijand. Soms lieten ze prominente taliban lopen omdat ze tot dezelfde stam behoorden, of ze sloten een deal. Op anderen werden de onwetende Special Forces afgestuurd die 'deze taliban' uitschakelden. Dat gebeurde in Uruzgan, maar ook in de buurprovincies Helmand en Kandahar. Ook werden taliban-bestuurders die zich hadden overgegeven op valse gronden naar Guantánamo Bay gestuurd.

Zijn er dan nog wel echte taliban? Mannen die de scepter zwaaiden in de islamitische heilstaat die de beweging voor 2001 in Afghanistan had gevestigd? Jazeker. Leiders als mullah Omar opereren vanuit Pakistan vanwaar ze nog steeds strijders de grens over sturen. Maar om nou te zeggen dat hij en zijn medestanders controle hebben over het verzet tegen president Karzai? In Afghanistan zijn veel zelfstandige groepen actief, vaak ook betrokken bij de opiumhandel. Soms werken ze samen, soms vechten ze tegen elkaar.

De Navo diende deze week formeel een verzoek in bij Nederland om langer in Afghanistan te blijven. Op Kamp Holland maar ook in Den Haag zijn er veel diplomaten en officieren die ondanks alle tegenstand bij de PvdA ervoor kiezen wél in Uruzgan te blijven. Een beperktere missie zou dan met alle kennis die de afgelopen jaren is vergaard de komende tijd kunnen werken aan een betere tribale machtsbalans. In de Tweede Kamer lijkt een meerderheid voor het trainen van Afghaanse politiemannen te zijn. Maar hoe worden die dan ingezet? De huidige politiecommandant in Uruzgan is een 'spoiler' die eigen stamleden voortrekt en de rest bestempelt als taliban. Zolang de politieke en tribale verhoudingen in de provincie niet aangepakt worden, blijft het systeem rot.