Hij kampt met corrupte ondergeschikten, krijgt weinig steun van president Karzai en kan zich alleen vertonen in de gebieden waar de Nederlanders de baas zijn. Asadullah Hamdam, gouverneur van Uruzgan, heeft een weinig benijdenswaardige positie. Zijn probleem: hij is een buitenstaander.

Hamdam behoort niet tot een van de machtige lokale stammen, maar werd door de regering in Kaboel uit Londen gehaald. De Uruzgani zien de bestuurder liever gaan dan komen.

De gouverneur schrikt dan ook als hij hoort dat de Nederlandse aanwezigheid in Uruzgan misschien op zijn eind loopt. 'Dat zou jammer zijn. De leiding van Kamp Holland heeft veel kennis van de lokale situatie. Ze kennen de verhoudingen tussen families en stammen.' En dat werpt zijn vruchten af, meent Hamdam, want dankzij die kennis vallen er steeds minder burgerslachtoffers. 'Als ze het commando overdragen aan de Amerikanen, moeten die alles nog leren. Dan zijn we zo een jaar verder.'

Hamdam is niet de enige die het Nederlandse vertrek betreurt. Ook de in Uruzgan zeer gerespecteerde arts Ajab Nuur maakt zich zorgen. Hij werkt bij de Afghan Health & Development Services (ADHS), de grootste hulporganisatie in de provincie. Nuur beheert onder meer het ziekenhuis in Tarin Kowt, dat mede door Den Haag wordt gefinancierd. Hij voorziet problemen. 'Het vertrek van de Nederlanders zal tot spanningen leiden doordat er rivaliteit bestaat tussen de verschillende stammen.' Wat Nuur bedoelt is dat wat in Nederland vaak wordt afgedaan als aanvallen van 'de Taliban' in werkelijkheid vaak operaties zijn van Uruzgani's die zich verzetten tegen buitenlandse inmenging en uit zijn op de val van gouverneur Hamdam.

Veel van die operaties worden uitgevoerd door rivaliserende stammen, waarbij het netwerk van de Popolzai-stam een belangrijke rol speelt. Volgens Nuur hebben leiders van de Popolzai jarenlang de lakens uitgedeeld. Oud-gouverneur Jan Mohammed was voor de komst van de Nederlanders oppermachtig. Hij onderhoudt uitstekende banden met president Hamid Karzai (ook een Popolzai). Die goede relaties gaan terug tot 2001, toen de Afghaanse president er tijdens een blitzkrieg met een klein groepje getrouwen en een paar Amerikaanse commando's in slaagde de Taliban uit Zuid-Afghanistan te verjagen.

De afgelopen jaren probeerden de Nederlanders de almachtige positie van Jan Mohammed en zijn netwerk te doorbreken. Zo weigerde toenmalig minister Ben Bot van Buitenlandse Zaken met Jan Mohammed zaken te doen en eiste hij van Karzai dat die een 'neutrale gouverneur' benoemde. Sindsdien functioneren er in de gebieden die onder Nederlandse controle staan twee overheden. De 'regulieren' onder leiding van gouverneur Hamdam en een schaduwmacht van de oude Popolzai-elite.

Voor Nuur staat één ding vast: als de Nederlanders vertrekken, zullen deze Popolzai hun kans grijpen. En dat zullen de andere stammen niet over hun kant laten gaan. 'De inwoners die niet behoren tot de Popolzai, zullen na vertrek van de Nederlanders de wapens opnemen,' zegt Nuur. 'Zij zullen blijven vechten tegen corrupte Popolzai-leiders die hier de lakens hebben uitgedeeld en misschien weer gaan uitdelen.'

Matiullah Khan is op dit moment de sterke man van de Popolzai. Hij is een neef van Jan Mohammed. Zijn strijders controleren de weg tussen de stad Kandahar en Tarin Kowt, en de Nederlandse militairen zijn, ook al zullen ze dat niet hardop zeggen, afhankelijk van hem. Want elke keer als een konvooi over de weg rijdt, moeten ze Khan volgens ingewijden bij Defensie 'beschermingsgeld' betalen. Om hoeveel het gaat is onduidelijk.

Khan reageert - niet verwonderlijk - opgetogen als hij hoort dat het Nederlandse parlement de missie in Uruzgan niet wil verlengen. Hij ontvangt dan wel beschermingsgeld, maar hij heeft veel warmere contacten met de Amerikanen. Ook zij betalen grif voor zijn diensten, maar zij stellen geen moeilijke vragen over mensenrechten en ingewikkelde kwesties als eerlijk en transparant bestuur. 'Ik heb de Nederlanders onthaald als gasten,' zegt hij. 'Maar daar gedragen ze zich niet naar. Nederland stookt andere stammen tegen mij op. Ze proberen om me heen te werken, terwijl ik de machtigste man van de provincie ben. Ze zijn een rivaliserende stam geworden.'

De strijdlustige taal van Khan voorspelt weinig goeds voor de toekomst. Hij zal na het vertrek van de Nederlanders ongetwijfeld het gouverneurschap opeisen bij Karzai. De huidige gouverneur Hamdam wil dat moment niet afwachten. Als de Nederlandse militairen vertrekken, zal hij waarschijnlijk ook zijn biezen pakken. 'Misschien ga ik terug naar Londen,' zegt hij vanuit zijn zwaar bewaakte gouvernementele paleis in het centrum van Tarin Kowt.

Is het erg dat de bordjes worden verhangen na het vertrek uit Uruzgan? Matiullah Khan zal mogelijk met ijzeren vuist regeren. De provincie zal misschien veranderen in een totale dictatuur, maar het zal er vast ook veiliger zijn. Hulpverleners kunnen dan in alle rust hun projecten uitvoeren. Toch heeft het iets wrangs: Nederland ging met hooggestemde verwachtingen naar Uruzgan. We zouden er gaan helpen met de wederopbouw van een achtergebleven gebied, en zorgen voor goed en transparant bestuur. Nu lijkt het er op dat als de laatste militair de poort van Kamp Holland achter zich sluit, alles weer zal worden zoals het was.

Bette Dam werkt voor de Wereldomroep. Van haar verscheen onlangs ‘Expeditie Uruzgan, de weg van Hamid Karzai naar het paleis’.

Wat Nederland nog wil in Uruzgan:
- Een weg aanleggen tussen Tarin Kowt en Chora
- Bouw van een vooruitgeschoven post in de Mirabadvallei
- Trainen van politiemensen
- Aanleg van een civiele vertrek- en aankomsthal en een toegangsweg voor het vliegveld van Tarin Kowt
- Bouw van een technische school
- Het opzetten van een Kamer van Koophandel en een business development centre
- Uitdelen van kunstmest en graanzaad
- Opleiden van gezondheidswerkers om drugs- en medicijnverslaafden op te vangen