Het proces John Demjanjuk
Oorlogsproces tegen John Demjanjuk
Maandag 30 november 2009 begon in Duitsland het proces tegen John Demjanjuk. Eerder, in 1987, stond Demjanjuk in Jeruzalem terecht. Hij was uitgewezen naar Israël omdat de aanklagers destijds vermoedden dat hij Iwan de Verschrikkelijke was, de beruchte kampbeul uit Treblinka. In hoger beroep bleek hij het niet te zijn en keerde hij in 1993 terug naar de Verenigde Staten.
Er kwam echter nieuw bewijsmateriaal boven water, waaruit bleek dat Demjanjuk niet in Treblinka, maar in Sobibor zou hebben gezeten. De feiten waren zo overtuigend dat hij zijn Amerikaans staatsburgerschap kwijtraakte. In Amerika kon hij niet berecht worden omdat zijn vermeende misdaden niet op Amerikaans grondgebied zijn gepleegd. Oekraïne wilde hem niet en in Israël hád hij al terecht gestaan. Zo bleef alleen Duitsland over.
De Duitse justitie zegt zeker van haar zaak te zijn: Demjanjuk heeft in Sobibor meegewerkt aan de vernietiging van tienduizenden joden.
-
Proces Demjanjuk: geschiedenis in wording
Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij. (Slot)
In de dagen van het proces in Munchen merk ik dat ik niet genoeg afstand kan nemen. Vooral deze dagen van getuigen waren te overrompelend, ook al kende ik de verhalen. Me ervoor afsluiten kan en wil ik niet. Je zit te luisteren naar wat je eigenlijk niet wilt horen.Maar nu weer thuis realiseer ik me meer dan ooit dat in de rechtszaal een historisch debat wordt uitgevochten waarvan ik als historica bij wetenschappelijke bijeenkomsten meermalen getuige was, een debat waar ik soms aan deel neem.
-
Proces Demjanjuk: kristal van adem
Philip Bialowicz
Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij.
Voor een doodstille rechtszaal vertelde Philip Bialowicz over zijn gang naar Sobibor. Een kleine moedige man. Hij werd opgebakt in Izbica (Oost Polen), samen met zijn oudere broer Simcha belandde hij in het werkdeel van Sobibor. Hij ‘leerde’ de haren van de vrouwen die vergast zouden worden afknippen. Die werden gebruikt voor de Duitse industrie. Er viel na zijn verhaal niet veel te vragen. De rechter wilde weten waarom hij de mannen die hem oppakten Oekraïeners noemde. Natuurlijk waren er ook Litouwers gaf Bialowicz toe. Maar zij die hem oppakten waren Oekraïeners. -
Proces Demjanjuk: de waarde van herinnering
Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij.
Vandaag, woensdag 20 januari, ben ik terug bij het proces Demjanjuk in München. Vooral om de getuigenissen van twee overlevenden van Sobibor te horen. Gisteren was Thomas Blatt aan het woord, de man die als jongetje van 15 belandde tussen de weinigen die werden uitgekozen om te werken.
Ik heb hem een tijd geleden langdurig geïnterviewd voor het oral history project dat ik samen met de overlevenden en de zogenaamde Nebenkläger doe. Het viel me toen ook op dat hij oud aan het worden is en niet meer zo goed hoort en luistert. Ook al deed hij op momenten goed het woord en weerde hij zich; details van zestig jaar geleden kon hij zich niet herinneren. -
Proces Demjanjuk: proces van nabestaanden
Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij.
Aflevering 5 (slot): donderdag 3 december
Terwijl een deel van de groep vertrok hadden de anderen nog tot laat op de middag tijd om na te praten, leuke dingen te doen of even te rusten. Ik gebruikte mijn tijd voor een interview met een Amerikaanse Nebenkläger van Nederlandse origine. In zijn lange levensgeschiedenis en in zijn verhaal zaten alle elementen die tijdens het proces aan de orde zijn gekomen. Het kleine jongetje verloor zijn ouders en er was na de oorlog geen plaats voor hem. -
Proces Demjanjuk: taalvervuiling
Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij.
Aflevering 4: woensdag 2 december
Al snel bleek vanmorgen dat Demjanjuk ziek is en de zitting werd verdaagd naar 21 december. Gisteren waren maar vijf Nebenkläger aan het woord waren gekomen. Ze hadden het erg goed gedaan. Het is niet niks om vijftien minuten lang ‘live’ voor de wereldpers ondervraagd te worden over jouw diepste verdriet. Nebenkläger Rudi liet de laatste brief van zijn moeder zien, die ze uit de trein had gegooid. Dat was nog op Nederlands grondgebied, maar haar had hij nooit meer gezien. -
Het proces Demjanjuk: wie moordde wie?
Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij.
Aflevering 3: dinsdag 1 december
Het leek een normale procesdag te worden. De ochtend begon met een betoog van de verdediging dat het zogenaamde ‘ne bis in idem’ (niet twee keer voor hetzelfde) geschonden dreigde te worden. Demjanjuk zou al vaker voor Sobibor gedagvaard zijn, er was meermalen geprobeerd vervolging in te stellen. Bewijsvoering was noch de Israëli’s noch de Polen gelukt. -
Proces Demjanjuk: Ook de vijand blijft een mens
Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij.
Aflevering 2: maandag 30 november
Tot onze verbazing werd de hele groep door een zij-ingang naar binnen geloodst. Boven zaten de begeleiders, beneden in de zaal de Nebenkläger plus Thomas Blatt, overlevende van de opstand in Sobibor. Een ongelofelijk levendige man die nooit ophield zich in te spannen om in Sobibor zelf een herinneringsplek te krijgen. Na de oorlog was er van het kamp namelijk niets meer over.
Het spreekt vanzelf dat alles vertraagd begon. Buiten hebben journalisten soms vanaf 5 uur gewacht, tot ze de rechtszaal in konden, ze schijnen zelfs met elkaar op de vuist te zijn gegaan. De verdachte werd binnengereden, toegedekt met een lichtblauw operatiekleed, alsof hij snel onder het mes moest. Een geweldige entree, waarmee zijn verdediging medelijden probeerde af te dwingen. -
Proces Demjanjuk: Nebenkläger voor het eerst bijeen
In München begint vandaag het proces tegen John Demjanjuk. Selma Leydesdorff reisde met de Nebenkläger (medeaanklagers) naar Duitsland om het proces bij te wonen. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij. Leydesdorff is historica, gespecialiseerd in oral history.
Aflevering 1: zondag 29 november -
Wie had het over Sobibor?
Binnenkort begint het tweede proces tegen kampbewaker John Demjanjuk. Vrij Nederland-redacteur Margalith Kleijwegt, wier grootvader in Sobibor omkwam, sprak met nabestaanden die medeaanklagers zijn.
Jetje Manheim reist volgende week naar München. In haar rol als voorzitter van de Stichting Sobibor zal ze vanaf maandag 30 november het proces tegen John Demjanjuk bijwonen. Deze negenentachtigjarige Oekraïener wordt ervan verdacht tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaker te zijn geweest in het Duitse vernietigingskamp Sobibor in Polen, nu alleen nog een klein plaatsje vlak bij de grens met Oekraïne. Bijna alle Nederlandse joden hebben een familielid dat in Sobibor werd omgebracht. Een oom of een tante, een grootvader of moeder. Sobibor was een gigantische vernietigingsmachine: er vielen 170.000 doden, van wie ruim 33.000 Nederlandse joden.
Demjanjuk in zijn cel in Israël, een maand voor dat hij werd vrijgesproken in 1993
-
De zaak-Demjanjuk; kleine vis
14 april 2009 Demjanjuk wordt opgehaald voor uitzetting
Mijn grootvader is vermoord in Sobibor. In dit dorpje in Oost-Polen stond in de Tweede Wereldoorlog een efficiënt vernietigingskamp – gedeporteerden die ’s ochtends met de trein aankwamen, werden meestal voor de avond viel vergast. De kampbewaarders die ze uit de trein haalden, zorgden ervoor dat ze meteen naar de gaskamers werden gedreven, soms met geweld.
Een van die kampbewaarders zou John Demjanjuk zijn geweest, de negenentachtigjarige man die vorige week vanuit de Verenigde Staten naar München is overgebracht in afwachting van zijn proces.
In mijn jonge jaren fantaseerde ik over mijn grootvader, hoe het zou zijn geweest als hij nog had geleefd. In mijn gedachten was hij een suikeropa; hij had voor de oorlog een groothandel in speelgoed en dat sprak enorm tot mijn verbeelding. Maar hij kwam niet meer terug, net zomin als de andere 34.313 Nederlanders die naar Sobibor werden gedeporteerd en van wie maar achttien het kamp hebben overleefd.
