De Republiek der Letteren

  • Waarin het de vraag is of de mens wel zo’n politiek dier is (als Aristoteles dacht)

    Bohumil Hrabal Bohumil Hrabal

    Begin jaren zeventig, tijdens de Russische bezetting van Tsjechoslowakije, bezochten Milan Kundera en zijn vrouw een ziekenhuis in de buurt van Praag om daar een arts te bezoeken die gold als ‘vriend van alle dissidenten’. Ze troffen daar een journalist, net als zij weggejaagd uit zijn baan, met wie ze in de auto terugreden. Tijdens de rit kwam het gesprek op Bohumil Hrabal, de geestige, fantasierijke en geliefde Tsjechische schrijver. ‘Hij was’, schrijft Kundera in zijn essaybundel De ontmoeting, ‘door en door apolitiek, iets wat veel wilde zeggen onder een regime waarvoor “alles politiek was”: door zijn apolitieke houding dreef hij de spot met de wereld waarin de ideologieën woedden.’ Hrabal was onbruikbaar voor het communistische regime. Hij werd met rust gelaten, waardoor hij hier en daar nog een boek kon publiceren.

    Door Carel Peeters / 30 augustus 2010 / Reageer (0)
  • Waarin Roger Scruton zich beklaagt over het onverantwoord dromend vermogen van de mens

    Roger Scruton Roger Scruton

    De Engelse filosoof en commentator Roger Scruton is van mening dat we niet vrij worden geboren. Vrijheid is iets dat we verwerven, ‘en we verwerven het door gehoorzaamheid.’ Deze uitspraak bevat in een notendop al Scrutons conservatieve filosofie. Met die gehoorzaamheid bedoelt hij dat we gehoorzaam moeten zijn aan onze natuur, en ons niet moeten laten begoochelen door wat we zelf zoal bedenken over wat we zouden willen. Die natuur laat het bijvoorbeeld niet toe dat twee mannen of twee vrouwen trouwen. Zo zit de menselijke natuur volgens Scruton niet in elkaar, die is ingericht voor een huwelijk tussen man en vrouw.

    Scruton is een veelschrijver. Naast de nodige artikelen, essays en recensies publiceert hij elk jaar wel een of twee boeken. Dat past eigenlijk niet bij een conservatief omdat diens repertoire aan ideeën altijd beperkt wordt door het gebrek aan ruimte dat hij laat aan nieuwe ideeën. Die zijn namelijk niet nodig. Voor een conservatief is de geschiedenis en de traditie een accumulatie van de menselijke kennis en ervaring. Wanneer we daar goed gebruik van maken hoeven we niet veel nieuws te bedenken. Maar Scruton lijkt ooit besloten te hebben om over alle grote thema’s vanuit een conservatief perspectief te schrijven.

    Door Carel Peeters / 27 augustus 2010 / Reageer (0)
  • Waarin het wonder van de uitgeverij McSweeney’s langskomt

    Het jaar 1998 mag wel een jubeljaar in het leven van het uitgeven van boeken worden genoemd. In dat jaar richtte de Amerikaanse schrijver Dave Eggers de uitgeverij McSweeney’s op. Iedereen die met zijn hoofd in de wolken van de e-reader zit en niet meer weet hoe aantrekkelijk boeken uitgegeven kunnen worden, kan worden aangeraden het boek Art of McSweeney’s aan te schaffen. Om in één klap te weten wat ook weer het echte uitgeven van boeken (en tijdschriften) is.

    Dave Eggers (1970) is voor de meeste mensen vóór alles de schrijver van A Heartbreaking Work of Staggering Genius (2000), What is the What (2006) en het vorig jaar verschenen Zeitoun, het boek over een Syrische Amerikaan die als dank voor zijn hulp tijdens de ramp in New Orleans wordt gearresteerd. In Art of McSweeney’s komt Eggers als schrijver ook regelmatig voor, maar toch vooral als een staggering genius, een man van elastiek die voor geen enkel idee terugschrikt dat in zijn hoofd opkomt, van alle kanten ideeën en suggesties toelaat, verhalen en tekeningen vraagt en een geniaal gevoel heeft voor het vormgeven van boeken en tijdschriften. McSweeneys’ is nu meer dan tien jaar een experimentele uitgeverij waarin aan de lopende band geïmproviseerd wordt, maar waarbij altijd deadlines worden gehaald.

    Door Carel Peeters / 23 augustus 2010 / Reageer (1)
  • Waarin we via de celebrities bij Jonathan Franzen uitkomen

    De eeuwige strijd tussen cultuur en commercie, met als speelbal amusement, is rond 1975 beslist in het voordeel van de commercie. Toen werd afscheid genomen van de soort beroemdheid die de sterren van het witte doek in de jaren vijftig kenden. Dat was de tijd waarin de sterrenstatus met een ironische en amusante twinkeling gepaard ging: ster en fan wisten allebei dat ze het leven iets mooier voorstelden dan het in werkelijkheid was. Die onschuld ging verloren en werd vervangen door het fabriceren van beroemdheid.

    Faam vanwege bewezen verdiensten veranderde in het zijn van een ‘celebrity’. Dat was en is een precaire, niet al te solide status waar veel vluchtigheid bij komt kijken. ‘Celebrity’ heeft de roep omgeven te zijn door schandaaltjes en alleen gebaseerd te zijn op lichtgewicht verdiensten, zoals het spelen in soapseries en realityshows.

    Door Carel Peeters / 20 augustus 2010
  • Waarin de Shakers even minder perfect voor de dag komen

    Foto: Paul Rocheleau Foto: Paul Rocheleau

    Het gebeurt niet vaak dat iets over de Shakers wordt geschreven dat niet in alle opzichten gunstig is. De nu bijna voormalige Amerikaanse religieuze sekte (er zijn nog zo’n drie hoogbejaarde leden in het Shaker Village van Kentucky) is vooral bekend geworden door de bijzondere leefregels die men erop nahield, en omdat ze subliem eenvoudige meubels en huishoudelijke voorwerpen maakten. Het bekendst daarvan werd de houten ovale voorraaddoos met zwaluwstaarten aan de zijkant.

    Door Carel Peeters / 16 augustus 2010 / Reageer (0)