Politiek bedrijven in het Nederland van voor Fortuyn
Campagne voeren
Campagne voeren
Wat kunnen campagnevoerders leren van de mooiste campagnejournalistiek?
Campagne voeren
Wat kunnen campagnevoerders leren van de mooiste campagnejournalistiek?
Archetypen
De Amerikaanse schrijver Hunter S. Thompson schreef voor Rolling Stone over de presidentsverkiezingen in 1972, Nixon versus McGovern. Zijn artikelen zijn gebundeld in Fear and Loathing on the Campaign Trail ‘72. In het voorwoord van een nieuwe uitgave die in af ge slankte vorm op de website Slate is gepubliceerd, noemt journalist Matt Taibbi het boek de bijbel van de politieke journalistiek.
Volgens Taibbi hanteert nu nog bijna iedere politieke journalist de archetypen in het boek als blauwdruk voor nieuwe kandidaten. In de strijd tussen ‘villainous Nixon’ en ‘Christlike McGovern’ koos Thompson openlijk voor McGovern. Wat Fear and Loathing volgens Taibbi zo pijnlijk leuk maakt, is dat Thompson de presidentscampagnes als decor gebruikte voor zijn zoektocht naar eerlijkheid. ‘Het is nu waarschijnlijk erger dan het in Hunters dagen was, maar de Amerikaanse presidentsverkiezingen zijn wel de laatste gebeurtenis op aarde waar een zinnig mens op zoek zou moeten gaan naar iets als oprechtheid.’
Wakker blijven
Ook andere Amerikaanse schrijvers wisten een plaats in de campagnebus te veroveren. De website Longform verzamelde zeven prachtige artikelen, die elk een uniek beeld geven van een bepaalde campagne. Zo reisde David Foster Wallace in 2000 mee met de campagne van John McCain tijdens de Republikeinse voorverkiezingen. In het artikel ‘The Weasel, Twelve Monkeys and the Shrub’ toont Foster Wallace zich een meester in het beschrijven van kleine eigenaardigheden (‘Richt nooit uw blik op de deur van het toilet van de campagnebus, deze wil nog wel eens openspringen op ongewenste momenten.’) Zijn boodschap aan de kiezers is dezelfde als de zwaarste opgave van McCains-medewerkers: ‘Try to stay awake.’
Tijdens de verkiezingen van Illinois in 1995 schreef de Chicago Reader over de opkomende Barack Obama: ‘Een Afro-Amerikaanse man met een Harvard-diploma die terugkeerde naar Chicago voor zijn ware passie: de mensen in de arme, zwarte wijken een beter leven bezorgen.’ Het is interessant om te zien hoe de publieke identiteit van Obama vorm krijgt, meer dan tien jaar voordat hij president van de Verenigde Staten zou worden. Door zijn achtergrond kreeg Obama veel goedbedoelde adviezen die hem verwarden maar vooral irriteerden. Zo adviseerde iemand hem alleen een foto van zijn gekleurde, jongensachtige gezicht op de verkiezingsposters te zetten. ‘Dan zien mensen je naam niet en zal iedereen denken dat je een of andere grote zwarte man bent.’
Geen discussie
De beroemde campagnedocumentaire The War Room over Bill Clinton inspireerde documentairemaker Niek Koppen in 1998 een soortgelijke achter-de-schermendocumentaire te maken van de PvdA-campagne. Wim Kok was aanvankelijk niet bijster enthousiast, maar toenmalig PvdA-voorzitter Karin Adelmund gaf Koppen groen licht. Tijdens het maken van De keuken van Kok bleef vrijwel geen enkele deur gesloten voor Koppen, waardoor je als kijker zicht krijgt op alle dynamiek, tactiek en onbenulligheden van het campagnevoeren.
Alleen al de openingsscène, waarin Rita Kok aan Anton Corbijn uitlegt hoe hij het best een foto van Wim kan maken, is het bekijken waard. Daarnaast schetst Koppen een tijdsbeeld van de Nederlandse politiek vóór Fortuyn. In de film valt op dat Kok elke discussie in de kiem smoort. Zoals NRC destijds pakkend recenseerde: ‘Koppen laat een land zien, waaruit alle debat en politiek verdwenen zijn.’ De documentaire is in zijn geheel te bekijken op Geschiedenis24.nl.
Kwetsbaar
In 2006 leek het de PvdA voor de wind te gaan. Nadat de gemeenteraadsverkiezingen glorieus werden gewonnen, was Wouter Bos de gedoodverfde premier. Documentairemakers Rudi Boon en Kees Brouwer kregen van Bos toestemming om hem maandenlang te volgen in de aanloop naar zijn premierschap. Het liep anders. De campagne werd een afgang voor de PvdA en de documentaire De Wouter tapes kreeg een heel andere lading. Naarmate de verkiezingsdag dichterbij komt, dringt het steeds meer tot Bos door dat het verlies onafwendbaar is. En toont hij zijn kwetsbaarheid. ‘Er gaat van alles mis. Mijn intuïtie laat me in de steek. Daardoor maak ik ook fouten.’ Bekijk deel 1 en deel 2.
Interactie
De Piratenpartij doet in september voor de tweede keer mee aan de Nederlandse verkiezingen (zie VN.nl/piraten). In Duitsland heeft de partij al meerdere successen geboekt. De documentaire Der Frühling der Piraten: Erst meutern. Dann regieren? van de Duitse publieke omroep ARD laat zien hoe de Duitse Piratenpartij campagne voerde. Op straat onderscheidt de partij zich met flyers en ballonnen nauwelijks van andere partijen. En ook het gebruik van internet en sociale media is niet nieuw. Wat wel anders is in hun aanpak, is het belang dat de Piraten hechten aan interactie: ze gebruiken de sociale media om feedback te vragen aan hun leden en om een platform te creëren waarop ze met mensen kunnen discussiëren. Democratie 2.0.
Toch blijkt in de praktijk maar een kwart van de leden van de partij gebruik te maken van het online feedback systeem. Volgens politicologen uit de ARD-documentaire zou maar liefst 72 procent van de stemmen die naar de Piratenpartij gaan, proteststemmen zijn.
Aanrader
Op de blog van het campagnebureau BKB verzamelde Erik van Bruggen de beste campagnefilms en campagnedocumentaires. Waar mogelijk geeft hij daarbij een link naar de video. Zeer de moeite waard.
