Vrij Nederland

De Engelse kranten en de schrijver Martin Amis vormen een ongemakkelijk tandem. Menige krant stopt de persen wanneer Amis ergens een opmerking heeft gemaakt die als provocatief uitgelegd kan worden. Zoals op de website van het Engelse maandblad Prospect. Daarop staat een lang interview waarin Amis onder meer zegt dat de Zuidafrikaanse nobelprijswinnaar J.M. Coetzee helemaal geen talent heeft.

Coetzee behoort wat hem betreft tot de ‘gloomy’ schrijvers, en die worden beschouwd als serieuzer dan schrijvers zoals hij. Amis las een van zijn boeken en hij dacht: ‘He's got no talent. But the denial of the pleasure principle has got a lot of followers.’ Amis’ eigen romans zijn serieus genoeg, maar ze hebben wel altijd een enigszins satirische of komische inslag. Zijn zojuist verschenen nieuwe roman The Pregnant Widow is een ‘comedy of manners’ over de generatie die rond 1970 twintig jaar was. Daarover praatte hij met een overmacht aan persoonlijke details in een interview met The Sunday Times van 24 januari.

Euthanasiecellen
Amis’ opmerking over Coetzee was meteen groot nieuws voor The Daily Telegraph, die al eerder breed had uitgepakt toen Amis een paar dagen eerder in dat interview met The Sunday Times had gezegd dat de vele ouderen de komende jaren een probleem zullen gaan vormen: dat wordt een ‘silver tsunami’ waar iets voor bedacht moet worden. Amis dacht zelf, langs zijn neus weg, aan ‘euthanasiecellen’ die op de hoek van de straat gezet konden worden (‘There should be a booth on every corner where you could get a Martini and a medal’). Dat was niet bepaald fijnzinnig, maar de hele satirische context werd dan ook weggelaten. Amis had het over zijn obsessie met de dood, over ouderen en wat een personage daarover zegt in The Pregnant Widow.

Er wordt nu gedaan alsof Amis met het doen van controversiële uitspraken de aandacht op zich wil vestigen vanwege het verschijnen van zijn nieuwe roman. Dat bevalt hem niet, vandaar dat hij in The Guardian van zaterdag 13 februari in de verdediging gaat. Zijn artikel wordt op de voorpagina aangekondigd met een overdrijving die karakteristiek is voor de manier waarop de Engelse kranten met hem omgaan, zelfs kranten die hem goed gezind zijn, zoals The Guardian. Alles van Amis wordt altijd uitvergroot. Er staat: ‘Martin Amis: Why does the media hate me?’ Amis heeft het niet over ‘the media’, hij heeft het in zijn stuk alleen over The Daily Telegraph.

Amis beklaagt zich dat hij steeds vaker met zijn vader Kingsley wordt vergeleken, de in 1995 overleden schrijver van Lucky Jim en The Old Devils. Omdat hij de laatste tijd ook een aantal opmerkingen heeft gemaakt die (voor wie kwaad wil) tot de categorie ‘old foggy’ (gezeur van een oude man) gerekend kunnen worden (over ‘islamfascisme’ en ‘modern relativisme’), wordt hij niet voor het eerst met zijn vader vergeleken. Er wordt helemaal geen verschil meer gemaakt. Daarom noemt hij zich nu ‘de enige erfelijke romanschrijver’ in de Engeltalige literatuur. En dan ook nog iemand die dat kennelijk al te lang is, zodat hij nu ook ‘prins Charles van de literatuur’ is.

Burgerinitiatief
Die door anderen provocatief genoemde opmerkingen van Martin Amis zijn ondertussen geen slag in de lucht. De door Amis opgeworpen kwestie van de ouderen en de euthanasie heeft ook in Nederland een cruciaal stadium bereikt.

Een heus ‘burgerinitiatief’ moet ervoor gaan zorgen dat het serieus in de Tweede Kamer zal worden behandeld. Jan Terlouw, Frits Bolkestein, Mies Bouman, Dick Swaab, Hedy d’Ancona en een hele reeks andere prominenten hebben daarvoor Uit Vrije Wil opgericht, een initiatief dat wil dat mensen boven de zeventig jaar zelf mogen beslissen hoe lang ze nog willen leven.

Martin Amis verbaast er zich in The Guardian over dat vergelijkbare opmerkingen over ouderen en euthanasie van Terry Pratchet (een populaire schrijver van fantasy-romans die aan Alzheimer lijdt) voor geen enkel commentaar hebben gezorgd, terwijl 75% van de Engelsen het met Pratchet eens is dat de wet op de euthanasie veranderd en versoepeld moet worden.

En wat Coetzee betreft: Amis moet het verkeerde boek van Coetzee in handen hebben gehad, want van zijn roman Disgrace kan moeilijk gezegd worden dat hij door iemand zonder talent is geschreven. Gloomy schrijvers kunnen ook talent hebben.