...we steeds minder opgewonden raakten van dat o zo belangwekkende begrip ‘vrijheid’

We hebben er niets dan goeds over gehoord en je hoort bijna nooit iemand beweren dat hij ertegen is. Maar als we heel eerlijk zijn: ons zegt het niet zo gek veel - vrijheid. We beseffen natuurlijk dat zoiets tegen het zere been is van mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt, en dat vrijheid wel degelijk heel veel betekent voor zwarten, homo's, vrouwen en iedereen die decennia heeft gestreden voor gelijke rechten. En we realiseren ons heus dat we wel anders hadden gepiept als we waren opgegroeid achter het IJzeren Gordijn.

Maar zo is het nou eenmaal niet. Zoals ons nationale voetbalelftal WK-finales altijd verliest, zoals er bij ieder knooppunt een Van der Valk-restaurant ligt dat een tong Picasso serveert, zoals Matthijs van Nieuwkerk altijd wel ergens op televisie is, zo nemen wij het simpelweg voor lief. Wij zijn vrij. Dat is heel fijn, maar écht opgewonden kunnen we er toch niet van worden. We waren het immers altijd al. En leg een kind maar eens uit dat het blij moet zijn met iets wat volstrekt vanzelf spreekt.

We zouden hier natuurlijk makkelijk een lofzang kunnen houden op dit belangwekkende begrip, maar eerlijk gezegd zouden we ons dan een beetje voelen als de deelneemsters aan een Miss-verkiezing, die steevast verklaren dat ze dromen van 'world peace', terwijl het instemmend knikkende publiek vooral aandacht heeft voor hun geraffineerd uitgesneden badpak.

Want net als die Missen weten we eigenlijk niet waar we het over hebben wanneer we het woord vrijheid gebruiken. Het bloederigste conflict dat we ooit meemaakten, was de prijzenoorlog tussen de Albert Heijn en de Konmar (2003-2007). En waar onze ouders zich nog luidkeels afvroegen War! What is it good for?, konden wij niet anders dan concluderen dat deze strijd wel mooi had opgeleverd dat we nog maar drieëntwintig cent voor onze koffiefilters hoefden af te rekenen. Wat onderdrukking betreft: als we van een stadswacht te horen krijgen dat we niet op de stoep mogen fietsen, is hij voor ons al een halve fascist.

Ons besef van vrijheid, of liever: het gebrek daaraan, is geleend uit verre buitenlanden. Toen de Berlijnse Muur viel en we mensen die verdacht veel leken op onze buren zagen huilen van blijdschap, snotterden we maar wat graag een beetje mee. En toen in Zuid-Afrika een grijzende, vriendelijk lachende meneer na zevenentwintig jaar uit de gevangenis werd vrijgelaten, staken ook wij een gebald vuistje in de lucht.

Spijtig genoeg dicteert de tijdgeest nu al een paar jaar dat die verre buitenlanden steeds minder aandacht verdienen. Wij focussen liever op het hart van Nederland. Met als voorlopig dieptepunt dat we tegenwoordig schoorvoetend geld doneren wanneer een eng land als Pakistan getroffen wordt door een natuurramp. Eigenlijk vinden we dat die miljoenen slachtoffers eerst maar eens moeten aantonen dat ze er geen vriendschappelijke banden met Bin Laden op nahouden. Want we zijn gekke Henkie niet - het blijven natuurlijk moslims.

In ons eigen land zijn er intussen steeds meer mensen die op hoge toon beweren dat de vrijheid hier zijn langste tijd heeft gehad. En toegegeven, dat er iemand bruut vermoord werd omdat hij kritiek leverde op een godsdienst, hadden we ons tien jaar geleden nauwelijks kunnen voorstellen. Zoals we ons evenmin konden voorstellen dat een politicus een aanzienlijk deel van de bevolking achter zich zou krijgen door een ander aanzienlijk deel van de bevolking dag in dag uit voor achterlijk te verslijten.

Maar zijn we daarmee onvrij? Van Mohammed B. is het nog een hele stap naar de shariapolitie die in de vaderlandse winkelstraten de lengte van damesrokjes opmeet. En hoe verontrustend we de opkomst van Geert W. ook vinden, het lukt ons maar niet ons voor te stellen hoe bruingelaarsde horden vanuit Venlo het land overnemen. Want als ze daar al marcheren, dan doen ze dat toch het liefst in één lange rij, met de handen op de schouders van de persoon voor hen, terwijl ze zingen dat er een paard in de gang staat.

Dat het woord vrij(heid) zowel in de naam van dit blad is verwerkt, als in die van de Partij Voor De, geeft al aan dat je er tegenwoordig alle kanten mee op kunt. En ook dat komt ons besef van de waarde ervan bepaald niet ten goede. De vrijheid van meningsuiting, ja ja, het is een groot goed. Maar in de praktijk komt het er vaak op neer dat iemand heel hard roept dat een ander niet vrij mag zijn. Of dat iemand de vrijheid neemt het op een schreeuwen te zetten te midden van duizenden mensen die net op dat moment herdenken dat we ooit niet vrij waren.

De vrijheid van godsdienst dan. Daarin leek de naoorlogse generatie heel wat vooruitgang te hebben geboekt. Maar nu de verering van Jezus Christus is verruild voor een massaal geloof in de voorspellende gaven van octopus Paul en zijn nieuwbakken concurrent, de Australische krokodil Harry, zijn we weer helemaal terug bij af. Het Orakel van Delphi is er niks bij.

Ook met die andere grote verworvenheid, de seksuele bevrijding, kun je af en toe flink in je maag zitten. Zouden die ongeschoren bh-verbranders van toen hebben voorzien dat daar tegenwoordig ook onder gerekend wordt dat je je ieder weekend door tien vrienden in een kelderbox laat ballen voor een breezer? Of dat je eigenlijk niet meer meetelt als je nog nooit een rijksmonument dan wel een pot augurken hebt geswaffeld - en van dat bevrijdende moment een filmpje hebt gemaakt dat je subiet op YouTube plaatste?

De ultieme vrijheid werd ons beloofd met de komst van het internet. Er zouden geen remmingen meer zijn op onze communicatie en elke creatieve uiting kon met één muisklik worden gedeeld met de hele planeet. Wat allemaal natuurlijk heel mooi is, en wáár bovendien, maar vooralsnog zit de één uren per dag te onaneren voor zijn beeldscherm, is de ander druk in de weer met advocaten die alles in het werk moeten stellen om haar naaktfoto's van hetehuisvrouwen.nl verwijderd te krijgen, en zit de rest elkaar permanent de huid vol te schelden.

Kleiner werd de wereld intussen wel. Beangstigend klein voor sommigen, met als gevolg dat we massaal gingen stemmen op een partij die Europa afwijst, de Hollandse leeuw terug wil halen in de Tweede Kamer, en haar logo opleukte met een symbool dat vaderlandslievende gevoelens dient op te wekken omdat ze aan onze kusten zoveel voorkomt - de meeuw.

Een opvallende keuze, en niet eens zozeer omdat hetzelfde symbool in een vrij recent verleden werd gebruikt door een partij die de Duitse bezettingsmacht een warm hart toedroeg - laten we dat beschouwen als een historische toevalligheid - maar vooral omdat een onsympathieker beest nauwelijks te bedenken valt. Ga een dagje naar zee, en u weet wat we bedoelen. Ze jagen je kinderen de stuipen op het lijf, schijten je windscherm onder en storten zich en masse op het bakje kibbeling waar je net zo'n zin in had. En dat alles met een blik die zegt: rot op naar je eigen strand. Nog mazzel dat zo'n beest geen computer heeft: hij zou zich onmiddellijk ontpoppen tot hatemeeuw en Jan en Alleman voor rotte vis uitmaken.

En waarvan is deze vervelende vogel traditiegetrouw het symbool? Precies, van vrijheid. Nog een reden waarom we dezer dagen niet meteen denken: hé, vrijheid, dat willen we ook. Laat staan dat we een ondergronds blad zouden oprichten om het te vuur en te zwaard te verdedigen. We kunnen het niet helpen: vrijheid is voor ons zó 1946. Al kunnen we dat dus alleen maar beweren omdat we een Vrij Nederland niet bevochten hebben, maar er domweg in geboren zijn.