Vrij Nederland

Enkele topwetenschappers hebben grote twijfels bij de effectiviteit van vaccinatie tegen de griep.

De werking van griepvaccins is niet aangetoond bij de groepen die nu de griepprik krijgen, zoals kleine kinderen, ouderen en mensen met chronische aandoeningen. Dat zegt Tom Jefferson, hoofd vaccinstudies van de gezaghebbende Cochrane Collaboration, deze week in Vrij Nederland.

Deze organisatie maakt ‘reviews’ waarin al het wetenschappelijke bewijs voor de werkzaamheid van medische interventies op een rij wordt gezet. Maar zijn boodschap is aan dovemansoren besteed. Overheden en de medische wereld leggen de conclusies naast zich neer.

Ook in Nederland kunnen mensen die vraagtekens plaatsen bij de werkzaamheid van vaccins op weinig sympathie rekenen. In september 2008 maakte Rogier Hopstaken, huisarts in Eindhoven, in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde de balans op van de literatuur over griepvaccinatie.

Hij verwees daarbij ook naar ‘opvallend’ werk van de Amerikaanse onderzoeker Lisa Jackson uit 2008, waaruit zou blijken dat vaccinatie bij ouderen de kans op longontstekingen niet doet dalen. ‘Als je dat zegt, valt de hele medische wereld over je heen,’ zegt de huisarts.

Al is het bewijs voor de werking van vaccins mager, in de afgelopen decennia is er een indrukwekkend vaccinatiebouwsel opgetrokken. Het percentage van de vijfenzestigplussers dat de griepprik krijgt is in Amerika vanaf 1989 gestegen van dertig naar een kleine zeventig procent. Ook in Nederland liep de vaccinatiegraad op van achtentwintig procent in 1991 tot tweeëntachtig procent nu. Maar in beide landen leidde dit niet tot een spectaculaire daling van de sterfte door griep. In de Verenigde Staten nam het aantal ziekenhuisopnamen en doden door de griep juist toe, schreven twee wetenschappers in 2006 in het International Journal of Epidemiology.

Gaat deze kritiek ook op voor de nieuwe vaccins tegen het H1N1-virus? Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) laat weten: ‘Op dit moment is er officieel nog niets bekend over de effectiviteit van de vaccins tegen de Mexicaanse griep. Die wordt altijd gemeten in het dagelijks gebruik en de vaccinatieprogramma’s gaan nu pas van start.’ Ondanks het gebrek aan afgerond onderzoek naar het H1N1-vaccin, gaan instanties wereldwijd uit van ongeveer eenzelfde mate van werkzaamheid als bij de seizoensgriep.

Een voorlichter van het Nederlands Vaccin Instituut (NVI) zegt dat de effectiviteit ongeveer zeventig procent zal zijn. ‘Net als bij de gewone seizoensgriep. Dat is een schatting. Mogelijk ligt dit hoger, maar voordat we data binnen hebben, kunnen we er nog niets over zeggen.’ Ook het CBG verwacht goede resultaten, maar erkent dat het voorlopig een gok is. ‘Bij de eerste klinische onderzoeken met de H1N1-vaccins worden tenminste even goede antistofreacties gezien. In hoeverre deze voorspellend zijn voor het verminderen van het aantal griepgevallen, ziekenhuisopnamen en sterfte kan pas blijken tijdens de pandemie.’