Ik heb echt gelijk, internationale experts hebben het nu voor eens en altijd bewezen. Aldus Henk Bleker in de brief die hij vrijdag schreef aan Janez Potocnik.

Onze staatssecretaris van handel, landbouw, innovatie en, o ja, natuur had in oktober danig op zijn kop gekregen van de eurocommissaris van milieu. De plannen die Bleker heeft bedacht als alternatief voor het onder water zetten van de Hedwigepolder deugden volgens Potocnik niet. Die ontpoldering sprak Nederland in 2005 met Vlaanderen af om de schade aan de natuur door de verdieping van de Westerschelde te compenseren. Maar landbouwgrond verzuipen, dat druist in tegen het Zeeuwse sentiment. Jarenlang verzette oud-premier Balkenende zich tegen de ontpoldering. Nadat een trits commissies had geoordeeld dat het echt niet anders kon, legde hij eind 2009 het hoofd in de schoot. Tot verbijstering van de Vlamingen begon met het aantreden van het kabinet-Rutte het hele spel opnieuw. De zuiderburen dreigen met een schadeclaim als Nederland de in de Scheldeverdragen vastgelegde afspraken niet nakomt. De Schelde is een levensader voor de Vlaamse economie en Vlaanderen is bang dat de onderhoudsvergunningen voor het baggeren van de Westerschelde vertraging oplopen als het natuurherstel niet tijdig vorm krijgt.

Maar Rutte en Bleker zien er geen been in de Vlamingen te stangen en blijven naar alternatieven speuren. En, wonder boven wonder, adviesbureau Deltares meende mei vorig jaar mogelijkheden te ontwaren die wél de vereiste natuurcompensatie zouden opleveren. Maar Europa wil het nog niet geloven. ‘Wetenschappers die zijn geraadpleegd over het Deltares-rapport hebben grote zorgen geuit over de ecologische opbrengst van enkele van de voorgestelde acties en zelfs over mogelijke contraproductieve effecten,’ schreef Potocnik. Tot tevredenheid van de steeds bozere Belgen gaf hij Nederland het klemmende advies zich te houden aan de in 2005 gemaakte afspraken die ‘een zeer brede steun in de wetenschappelijke gemeenschap genieten.’

Dat vond Bleker dus geen fijne raad. Hij zocht over de grens naar bijval voor zijn plannen en vond die. Bij ‘professor Van Beusekom’, werkzaam bij het Institut für Hydrologie und Fischereiwissenschaft van de Universiteit van Hamburg, en bij ‘professor Heyer’ van het Bundesanstalt für Wasserbau. Zij geven aan, schrijft Bleker aan Potocnik, dat ‘er geen enkele twijfel kan bestaan over het wetenschappelijke gehalte van het door Deltares geleverde rapport.’ En dat rechtvaardigt het kabinetsbesluit de Hedwigepolder te sparen, stelt de staatssecretaris. ‘De Nederlandse regering acht met de conclusies van deze prominente wetenschappers de wetenschappelijke basis voor het besluit van de Nederlandse regering buiten elke twijfel te hebben gesteld.’ Want in het Deltares-rapport zijn maatregelen geïdentificeerd, schrijft Bleker, ‘die alleen of in combinatie voldoen aan het op grond van de Vogel- en Habitatrichtlijnen vereiste natuurherstel in de Westerschelde en daarmee kunnen dienen als alternatief voor de ontpoldering van de Hedwigepolder.’

Daarmee lijkt onze staatssecretaris die vervelende Vlamingen en Brusselse bureaucraten fijn van repliek te dienen. Alleen jammer dat Justus van Beusekom en Harro Heyer desgevraagd allebei ontkennen dat zij hun stempel van goedkeuring geven aan het oordeel dat de
alternatieven voldoende natuurherstel opleveren. ‘Daar kan ik niet achterstaan,’ zegt Van Beusekom aan de telefoon. ‘Het rapport had als uitgangspunt dat de Hedwigepolder niet wordt ontpolderd. De alternatieven zijn niet daarmee vergeleken. Uit het rapport kun je niet de conclusie trekken dat ze een vergelijkbare natuurwaarde hebben.’ Het enige wat Van Beusekom op verzoek van de directeur-generaal van het ministerie heeft gedaan, is ‘een eerste inschatting, geen volledige review’ maken van het wetenschappelijk gehalte van het Deltares-rapport. ‘Ik vond het goed geschreven en het gedeelte waarin wordt uitgelegd wat de alternatieve mogelijkheden zijn, is goed uitgepuzzeld.’

Maar aan een oordeel of die voldoende zijn, wil Van Beusekom zijn vingers niet branden. ‘Ze dragen er zeer zeker aan bij, maar op dit moment kan ik niet iets duidelijks zeggen over de vraag of het voldoende is. Dat moet uit vervolgonderzoek blijken.’ Hij acht zich daar ook niet de geschikte persoon voor. ‘Daarvoor zit ik te weinig in de ecologie van de Westerschelde. Dan heb je iemand nodig die het gebied door en door kent,’ geeft hij royaal toe. In een e-mail had hij al geschreven ‘geen professor!’ te zijn. Tijdelijk neemt de van oorsprong Nederlandse wetenschapper als ‘Vertretungsprofessor’ de plaats in van een vertrokken hoogleraar, ‘maar dat betekent niet dat je de professorale eigenschappen hebt en prof voor je naam mag zetten.’

Ook Harro Heyer laat per mail weten dat Bleker hem onterecht nog wat extra autoriteit probeert te geven door hem ‘professor Heyer’ te noemen. ‘Ik werk niet aan een universiteit en ben derhalve geen hoogleraar.’ De directeur van de kustdivisie van het Duitse instituut voor waterbouw voelt er evenmin veel voor zich voor het karretje van de Nederlandse staatssecretaris te laten spannen. Hij schrijft dat hij louter zijn waardering heeft uitgesproken voor de gekozen wetenschappelijke methodes en de gestructureerde discussie van de alternatieven in het Deltares-rapport. ‘Het was niet het doel van mijn geschreven verklaring enig oordeel te geven over de mate waarin de compensatiemaatregelen voor het verdiepen van de Westerschelde volstaan. Ik heb niets gezegd over het functioneren van de Hedwigepolder en ook niets over de efficiency van specifieke alternatieve maatregelen.’

Wonderlijk. Beide heren die Bleker aandraagt als getuigen voor zijn grote gelijk, willen zich daar niet voor laten gebruiken. In een reactie laat de woordvoerder van de staatssecretaris weten dat de wetenschappers niet is gevraagd de uitkomsten van het Deltares-rapport tegen het licht te houden, maar alleen het wetenschappelijke gehalte ervan te bekijken. ‘We kunnen niet van die deskundigen verlangen dat ze in een paar weken plannen kunnen beoordelen waaraan Deltares maanden heeft gewerkt.’ Toch staat er in Blekers brief dat de prominente wetenschappers ‘de wetenschappelijke basis’ van zijn besluiten ‘buiten elke twijfel hebben gesteld’. De wetenschappelijke basis is het Deltares-rapport, inclusief de conclusies daarvan, erkent de woordvoerder. Maar dat de brief door die formuleringen zou suggereren dat de twee wetenschappers de conclusies van Deltares laat staan het besluit van Bleker zouden onderschrijven, vindt de woordvoerder een vergezochte interpretatie die voor rekening van Vrij Nederland komt.

Tussen de opties die Deltares voorstelt en het plan van Bleker zit ook nog behoorlijk wat licht. De staatssecretaris heeft op basis van de mogelijkheden die het adviesbureau schetst zelf een pakketje maatregelen in elkaar gestoken. Daarover heeft Van Beusekom zich helemaal geen oordeel gevormd. ‘Dat is mij niet gevraagd. Die heb ik ook helemaal niet gezien.’ Bleker wil de Appelzak, een strook land tussen het Schelde-Rijnkanaal en de Westerschelde waar nu een golf- en schietterrein is, niet ontpolderen zoals Deltares voorstelt, maar er slik aanleggen. ‘Dat gaat tegen een ander natuurdoel in om het meergeulensysteem in stand te houden,’ reageert Van Beusekom. Door de Appelzak lopen nu twee nevengeulen. Bij de aanleg van slik zou volgens Deltares een van de geulen opgevuld worden. ‘Dat is niet wat je wil,’ zegt de Hamburgse ecoloog.

Wat hij vooral uit het rapport van Deltares heeft opgepikt, is dat je niet ver komt zonder dijken door te steken. ‘De belangrijkste conclusie voor mij is dat buitendijkse maatregelen alleen niet aan de gewenste natuurherstelopgave voldoen. Je moet ontpolderen.’ Bleker wil daar juist zo weinig mogelijk van weten. ‘De essentie van de gekozen aanpak is dat maximaal wordt ingezet op het treffen van buitendijkse maatregelen,’ schrijft hij.

De enige plaats waar Bleker het water wel wil toelaten, is de Schorer- en Welzingepolder. Daarmee hoopt hij de helft van de natuurherstelopgave voor elkaar te krijgen. Alleen is dit gebied al gereserveerd voor natuurcompensatie voor de aanleg van de Westerschelde Container Terminal (WCT). ‘Nu de aanleg van de WCT is uitgesteld, kan het compensatieterrein anders worden gebruikt,’ schrijft Bleker optimistisch aan Potocnik.

Daar denkt Hans van der Hart, de directeur van Zeeland Seaports, anders over. ‘We hebben die gronden niet voor niets gekocht, in de veronderstelling dat ze noodzakelijk zouden zijn voor de aanleg van Westerschelde Container Terminal die in Natura 2000 gebied komt.’ Een alternatief heeft Van der Hart niet voorhanden. Zolang hij niet zeker weet dat hij de natuurschade niet hoeft goed te maken, is hij niet genegen Bleker een plezier te doen. ‘Of de WCT nu dit jaar of over vijf jaar wordt aangelegd, als daar de onverminderde verplichting van compensatie blijft bestaan, zou het niet verstandig zijn die gronden weg te geven.’ Blijkbaar denkt de staatssecretaris dat hij Zeeland Seaports wel kan vermurwen. ‘Dat is zijn beleving, maar onze boodschap is helder gebracht,’ zegt Van der Hart minzaam.

Bleker ziet bondgenoten waar ze er niet zijn. Het wonderlijkste voorbeeld daarvan is wel Justus van Beusekom. De medestrijder die de Napoleon van Vlagtwedde gevonden denkt te hebben om wetenschappelijke autoriteit aan zijn alternatieve scenario te geven, blijkt diep in zijn hart een voorstander van het plan waar Bleker wanhopig vanaf probeert te komen. Van Beusekom: ‘De elegantste oplossing is de Hedwigepolder te ontpolderen.’

Eerste foto: Henk Bleker door Ivo van der Bent.
Tweede foto: De Hedwigepolder door Rob Huibers/HH.