Rop Gonggrijp vreest een uitleveringsverzoek van de VS. ‘De fase van “ha, leuk, wat grappig” is voorbij.’

Twee weken geleden maakte Rop Gonggrijp een grapje op Twitter: dat hij blij was met alle aandacht van buitenlandse inlichtingendiensten. Omdat die zijn mobiele telefoon zouden afluisteren vanwege zijn vermeende betrokkenheid bij klokkenluiderssite WikiLeaks had hij opeens overal ontvangst. '(...) eindelijk heb ik degelijk bereik in mijn kantoor in de kelder. Bedankt jongens...'

Nu deze week is gebleken dat het Amerikaanse OM inderdaad bovenmatige interesse in hem stelt, is het lachen hem vergaan. 'Volgens mijn advocaat is niet uit te sluiten dat ik uitgeleverd ga worden aan de VS.'

Zeven januari kreeg hij een e-mail van de advocaat van Twitter. De microbloggingsdienst had een gerechtelijk bevel ontvangen om de gegevens van Gonggrijps twitteraccount aan het Amerikaanse OM te overhandigen. Ook de twittergegevens van de klokkenluiderssite zelf, het IJslandse parlementslid en oud-WikiLeaks-medewerker Birgitta Jónsdóttir, hacker Jacob Appelbaum, van de Amerikaanse militair Bradley Manning (die verdacht wordt een bron van WikiLeaks te zijn) en baas Julian Assange zijn opgevraagd. In het gerechtelijk bevel stond dat er 'redelijke gronden' waren om aan te nemen dat die gegevens 'relevant' waren voor een strafrechtelijk onderzoek. Om wat voor onderzoek het gaat, is niet duidelijk.

Dat het verzoek uitgerekend aan Twitter is gedaan, is opvallend. Het is een medium waarmee in het openbaar wordt gecommuniceerd; niet direct een plaats om geheime plannetjes te smeden. Gonggrijp vermoedt daarom dat het verzoek deel is van een veel grotere fishing expedition van de VS en dat andere bedrijven ook zijn benaderd. Google bijvoorbeeld, Facebook misschien. 'De vraag is natuurlijk wie er wél hebben ingestemd zonder de gebruikers te informeren.'

Mocht dat het geval zijn, dan is het wrang genoeg exact het soort praktijk waar hij al jaren voor waarschuwt. Om die reden richtte hij een bedrijf op dat 'cryptofoons' produceert: niet afluisterbare mobiele telefoons. En daarom zorgt hij ervoor dat al zijn digitale communicatie goed beveiligd is. 'Om dit soort redenen heb ik mijn eigen e-mailserver.'

Gonggrijp heeft banden met WikiLeaks. Hij kent een aantal mensen achter de site persoonlijk, onder wie Assange. Begin vorig jaar schreef hij samen met hen en IJslandse parlementariërs een initiatiefwet die van IJsland een soort Zwitserland van informatie moet maken, waar bronnen, journalisten en klokkenluiders sterke bescherming genieten. In het voorjaar van 2010 hielp hij WikiLeaks met Collateral Murder, een film van uitgelekte beelden van op burgers schietende Amerikaanse militairen vanuit een Apache-helikopter. Daarna zegt Gonggrijp bewust te zijn gestopt met WikiLeaks. In interviews en op zijn website maakte hij duidelijk dat hij niets met WikiLeaks van doen had. 'Iets als WikiLeaks kan mijn levenswerk niet zijn,' vertelde hij Vrij Nederland vorig jaar oktober, 'ik zou daar slecht van slapen.' Hij kon niet uit een rugzak leven, het was te gevaarlijk. Hij wilde niet te boek staan als de Nederlandse link met de klokkenluiderssite.

Tevergeefs. Nadat afgelopen weekend bekend werd dat zijn gegevens bij Twitter waren opgevraagd, werd hij op verschillende sites en blogs al snel 'WikiLeaks-kopstuk' genoemd. Journalisten van over de hele wereld wilden hem spreken met als voorlopig dieptepunt, vertelt hij, twee Telegraaf-journalisten die op zondag bij hem voor de deur stonden. Hij was niet thuis. Toch kopte De Telegraaf maandagmorgen op de voorpagina 'VS achter hacker Gonggrijp aan'. Volgens de krant had de Amerikaanse justitie een 'klopjacht' geopend op 'meester-computerkraker' Gonggrijp, die tot de top van WikiLeaks behoort en zelfs samen met Julian Assange de 'motor' achter de site is.

Waar De Telegraaf zijn informatie vandaan haalt, is niet duidelijk. De enige bron die wordt genoemd, is 'inlichtingenexpert' Peter Siebelt. Die noemt Gonggrijp een 'linkse terreuractivist', die 'jarenlang de drijvende kracht was achter het cyberterrorisme'. In zijn boek De Vierde Wereldoorlog. Het pad van Marx naar Allah verbindt Siebelt Gonggrijp onder meer aan de KGB en RaRa, en beschrijft hij dat Gonggrijp 'elektronische netwerken voor linkse activisten en organisaties in Nederland en opstandelingen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika' en 'islamitische organisaties' bouwde. Gonggrijp, geboren in 1968, zou vanaf 'de jaren zeventig' een 'klinkende naam' zijn in de Nederlandse hackersbeweging, die 'de gevaarlijkste ter wereld was'.

Siebelt is vooral expert in samenzweringstheorieën. Nadat Gonggrijp afgelopen maandag te gast was bij Pauw & Witteman schreef hij op de site Het Vrije Volk: 'soort zoekt soort'. Want Witteman maakte vroeger net als Gonggrijp 'jacht' op overheden. 'Zo hielp hij de Filippijnse opstandeling Quimpo om de CIA en de BVD (huidige AIVD) een loer te draaien.'

Je zou erom kunnen lachen. Maar volgens Gonggrijp is er meer met het Telegraaf-artikel aan de hand. 'Dit zijn niet een paar journalisten en Peter Siebelt - die man is echt knettergek - die maar wat verzinnen. Er wordt een sfeer gekweekt van "de Amerikaanse inlichtingendiensten zeggen dat er aanwijzingen zijn dat Rop Gonggrijp een spin in het web is, de rechterhand van Assange." Wat zit daarachter? Dit lijkt op een georganiseerde campagne.'

In het Telegraaf-artikel staat dat u een miljoen hebt geboden aan webproviders om WikiLeaks te hosten.
'Dat is totaal uit de duim gezogen. Het is ook niet het soort vervorming van iets wat ik nog een beetje herken. Volstrekt verzonnen.'

Verbaast het u?
'Het is bezopen, maar god, ja, het is ook wel begrijpelijk.
De bedoeling is kennelijk dat mensen snappen dat je ook met onschuldige associaties met WikiLeaks zware problemen kunt krijgen. Dat is wat hier achter zit. "Generale preventie" heet dat in het strafrecht. Zorgen dat andere mensen zich er niet aan zullen wagen.'

U vermoedt kwade opzet?
'Het artikel maakt van mij iemand die met miljoenen rondloopt voor WikiLeaks, het geeft mij een fijne rol in het verhaal. Het lijkt erop dat er bewust een beeld wordt neergezet om namaakfeitenmateriaal een soort geloofwaardigheid te geven, zodat de Amerikaanse overheid het later kan gebruiken voor een uitleveringsverzoek.'

Denkt u echt dat de VS om uw uitlevering zullen verzoeken?
'Dat is wel een reële optie. Nederland heeft een uitleveringsverdrag met de VS. Hier worden zonder slag of stoot onderdanen uitgeleverd. Ook al gaat iedereen op zijn hoofd staan: de rechter beslist en heeft het verdrag voor zijn neus.'

Dan moet er wel eerst een aanklacht zijn.
'Volgens mijn advocaat hoeft die slechts summier geformuleerd te worden en zijn de mogelijkheden om er tegenin te gaan beperkt.'

Bent u bang?
'De fase van "ha, leuk wat grappig" is voorbij. Ik sta nu opeens op een toneel waar heel veel mensen met een verwrongen blik naar kijken. Er hoeft maar een Amerikaanse malloot met een pistool te denken dat WikiLeaks een gevaar is voor de Amerikaanse veiligheid, en dat dit de vijf namen zijn die dat veroorzaken...'

Op uw weblog schrijft u dat u geen journalisten te woord staat. Nu wel. Waarom?
'Zo'n stuk in De Telegraaf verdient het dat mensen snappen dat het compleet verzonnen is. Dat er te veel in staat dat niet eens een zachte basis in de realiteit heeft, maar gewoon verzinsels zijn. Er is nu zo'n grote vervorming opgetuigd, dat ik mijn kant van het verhaal moet vertellen. Meer kan ik niet doen. Maar ja, of het helpt, is de vraag.'

Hij is even stil. De man die al jaren alarmbellen doet afgaan over de macht en methoden van overheden lijkt terecht te zijn gekomen in zijn eigen nachtmerrie. Normaal kan hij overal de humor van in zien. Nu even niet. 'De mate waarin realiteit en fantasie door elkaar heen lopen wordt nu wel heel snel Kafka.'

Lees verder: Het profiel van Rop Gonggrijp wat in oktober in Vrij Nederland verscheen.