Woensdagmiddag 12.30 uur. De Larense dorpskroeg t' Bonte Paard stroomt langzaam vol met lunchbezoekers. Vrouwen in crèmekleurige broeken met platte leren laarzen en mannen gekleed in colbert en choker nemen plaats aan de boerenhouten tafels. Twee heren van rond de vijftig, het halflange haar strak naar achteren gekamd, bestellen een fles witte wijn. Tijdens hun geanimeerde gesprek schenken ze elkaar regelmatig bij. Op de vraag of ze een zakelijk overleg voeren, lachen ze besmuikt.

'We zijn net ontslagen,' biecht een van hen op. Door de crisis moest hun werkgever reorganiseren, vervolgt hij. Ze werkten bij hetzelfde elektronicaconcern - 'we zeggen liever niet welk' - de een in retail en de ander als leverancier. 'Eigenlijk waren we elkaars concurrenten.' En met een grijns: 'Het was dus altijd strijd. Maar nu drinken we als vrienden samen wijn.'

De financiële malaise slaat hard toe in Laren. Zo is de winkelleegstand er met twaalfenhalf procent bovengemiddeld hoog, vertoeven er relatief veel zelfstandig ondernemers die gevoelig zijn voor economische tegenwind en is de huizenverkoop - vooral in het dure segment - nagenoeg stilgevallen. Hoe gaan de bewoners, winkeliers en zakenlui om met deze financiële klappen, juist in een dorp waar het meer dan elders belangrijk is goed voor de dag te komen?

Zelf verven
'Nederland is geen kappersland,' zegt Henri Maurice (74) terwijl hij koffiezet in het keukentje achter in zijn zaak in het historische hart van Laren. 'Het eerste waar mensen op bezuinigen is het kapsel, en dus voel ik de crisis vanaf het begin.' Hij stamt uit een kappersgeslacht, vertelt Maurice, bladerend in een fotoalbum. Zijn vader was de befaamde Henri Maurice, zesvoudig wereldkampioen kappen. Trots leest hij de slotzin voor uit het gedicht dat Annie M.G. Schmidt ooit voor zijn vader schreef: 'De haute-voleé uit Nice komt bij mij om advies. Ik ben monsieur Maurice.' Maar die glorietijden zijn voorbij en Henri junior moet hard werken om de familietraditie hoog te houden. Naar Parijs vliegen voor het bekijken van de nieuwste coupes doet hij niet meer. Waar hij vroeger vijfentwintig man personeel had, staat hij tegenwoordig alleen in zijn zaak. De klanten blijven steeds vaker weg. Ook vandaag is het leeg, zachte radiomuziek vult de ruimte. 'Een deel van mijn klanten verft nu zelf het haar uit een potje. Normaal gesproken kwamen de mensen elke zes tot acht weken langs, nu nog maar eens in de drie maanden.' Peinzend kijkt de coiffeur voor zich uit. 'En dit is nog maar het begin.' Hoeveel hij erop achteruit is gegaan? Hij trekt een grimas. 'Ik draai veertigduizend euro minder omzet per jaar. Het feit dat we hier zitten te kletsen en er geen klant binnenkomt, zegt genoeg. Maar ik heb AOW en ik werk door. Als de nood aan de man is geef ik misschien wel crisiskorting, of ik ga de mensen bij hen thuis knippen.' Ach, besluit hij optimistisch: morgen gaat het vast beter.

Daklozenweer
'Zoals we hier in Laren wel vaker zeggen: het is vandaag geen daklozenweer!' Sigarenhandelaar Ronald de Haas lacht smakelijk om zijn eigen grap. Bij mooi weer scheuren de cabrio's voorbij zijn etalage, legt hij uit. Althans, tot voor kort. 'De tijd van kijk-mij-in-mijn-Ferrari is toch wel voorbij. Laren is een eiland, maar de tsunami van de crisis heeft ons natuurlijk ook bereikt.' De Haas (46) leidt het familiebedrijf met de indrukwekkende sigarencollectie sinds ongeveer twintig jaar. De laatste tijd loopt de zaak minder goed. 'Maar dat komt ook door het rookverbod,' zegt hij terwijl hij zijn sigaret in de asbak op de toonbank dooft. Vooral de 'Laardernezen' komen tegenwoordig minder in zijn winkel. 'Dat zijn de mensen van buiten, met nieuw geld. De oorspronkelijke bewoners noemen we Laarders. De snelle rijken verdienen meer, maar geven ook sneller uit.' Piet van Aken (74) die net vanuit de striemende regen naar binnen is gevlucht, beaamt deze wijsheid. 'Eerst stroomde het goud bij die yuppen binnen. Kochten de buren een nieuwe auto, dan wilden zij een nog duurdere. Maar dan verliest er een zijn baan en is het gedaan.' Hij kent ze genoeg, mensen die nu met een te hoge hypotheek zitten, met alle zorgen van dien. 'Maar die realiteit gooien ze liever niet op straat.' Zelf doet de gepensioneerde zelfstandig verkoper van verpakkingsmachines wél een boekje open. 'Ik heb enorm veel geld verloren met beleggen, een getal met vele nullen. Het was gefundenes Fressen, een erfenis. Die is geheel verdampt. Mijn pensioen wordt ook steeds minder.' Hij rekent een pakje sigaretten af. 'Het roken gaat gewoon door, maar verder heb ik de rem er flink op gezet. Vroeger ging ik elke dag naar t' Bonte Paard, nu één keer per week. De tuin laat ik voorlopig niet meer doen.'

Niet failliet, hoor
Sigarenboer De Haas zal de crisis wel overleven. Zijn opa zette het bedrijf op tijdens de Grote Depressie in de jaren dertig en ook de crisis in de jaren tachtig kwam het ongeschonden door. 'In tijden van stress zoeken mensen rust in het roken.' Maar met de aanschaf van veel andere luxeartikelen zijn consumenten voorzichtiger geworden. Dat is goed te zien in de historische dorpskern. Een opvallend aantal etalages van de jarentwintigherenhuizen wordt ontsierd door het woord 'opheffingsuitverkoop'. Met twaalfenhalf procent zit de gemeente ruim boven het landelijk gemiddelde.

Dat is volgens dataverzamelaar Locatus nu zo'n zes procent. De crisis is niet de enige boosdoener, ook de opkomst van internetwinkels, grote ketens en de hoge huren zijn oorzaken.

'Wij zijn niet failliet, hoor,' haast de eigenaresse van de modezaak zich te zeggen terwijl ze de Privé dichtslaat. Samen met haar partner heeft ze besloten alleen nog op beurzen te verkopen, verklaart ze het grote bord met 'opheffingsuitverkoop'. Dat hangt onderaan de trap van het pand dat ze deelt met drie andere winkeliers. 'De huur is hoog, de aanloop minder groot, dus we moesten kiezen.' Wat ook niet helpt is de aanpalende lege ruimte waar tot een half jaar geleden een spijkerbroekenzaak zat. Die ging wel failliet. Op de houten bar die als toonbank diende staan nog wat schoonmaakspullen te verstoffen. 'Sinds het leeg staat, krijgen we nog minder bezoekers,' zegt de jonge vrouw die liever anoniem blijft. 'Beneden aan de trap kijk je recht in een gat. Ik hoor mensen zeggen: "Hier zit niks." Hallo, denk ik dan, ík zit hier!'

De winkelleegstand is de lokale politiek een doorn in het oog. Afgelopen september nam de gemeenteraad een motie aan om het tij te keren. Het college van burgemeester en wethouders werkt samen met de winkeliers, de verhuurders van de panden, de Kamer van Koophandel en Larense Ondernemers Belangen (LOB) aan een plan, onder andere om de huren te verlagen. Die zijn de laatste jaren enorm gestegen, hoort ook LOB-voorzitter Gesina Lodewijkx van alle kanten. Ze is eigenaar van kinderkledingzaak Just Juniors. 'Anderhalf jaar geleden betaalde ik voor mijn winkelpand vijfentwintighonderd euro per maand, maar de nieuwe eigenaar, een investeringsmaatschappij, heeft de huur in één klap verhoogd naar achtendertighonderd euro.' Ze is niet de enige winkelier die diep in de buidel moet tasten. 'Gemiddeld betaal je hier tussen de vijfhonderd en achthonderd euro per vierkante meter op jaarbasis. En daar kan de gemeente helemaal niets tegen doen.'

De motie om de leegstand aan te pakken, noemt ze 'makkelijk scoren'. En op hoge toon: 'Iedereen maakt zich zogenaamd druk, maar midden in de dubbeldip van de crisis besloten de politici om de belangrijkste winkelstraten rondom de Brink open te gooien. Terwijl ze weten dat ze daarmee de ondernemers nog meer duperen.' Door de slechte bereikbaarheid is haar omzet gehalveerd, zegt Lodewijkx. 'En ik ben niet de enige. Een damesketen had in één maand tijd zeshonderd klanten minder, een herenmodezaak verwacht ongeveer vijftigduizend euro mis te lopen. En het vet was na de crisisjaren 2008 en 2009 echt al van de botten.' Haar eigen plan, het opzetten van een ondernemersfonds gefinancierd door de winkeliers én de gemeente, is bij de politiek gestrand. 'Maar ik wil niet te negatief overkomen,' benadrukt ze een paar keer. 'Laren blijft een hartstikke leuk en uniek dorp.'

Asielzoekerscentrum
Dat vindt ook CDA-raadslid Maria Klingenberg, die er in 1984 samen met haar man neerstreek. Tot vorig jaar was ze onder andere wethouder Economische Zaken. Het begin van de crisis maakte ze dus in de politiek van nabij mee. Van de impact is ze 'niet erg onder de indruk'. 'Het is de zoveelste crisis, de jaren tachtig waren ook niet geweldig. Niks is voor de eeuwigheid, je moet alleen zien dat je de crisis doorkomt.' Wel verzet ze zich vanuit de raad hevig tegen het bezuinigingsvoornemen van het college om het zwembad de Biezem in 2013 te sluiten. Trots leidt ze de verslaggevers rond in het gemeentelijke bad, waar op haar verzoek het interview plaatsvindt. 'Wij van het CDA vinden dit een basisvoorziening,' zegt ze vastberaden terwijl ze de folder 'Hou de Biezem open!' overhandigt. 'Het sluiten ervan zou afbreuk doen aan de leefbaarheid van Laren.' Natuurlijk hebben veel inwoners een eigen zwembad, geeft de politica toe. 'Het is nu eenmaal een VVD-dorp. Maar ook díe kinderen vinden het leuker om hier samen met andere kinderen te zwemmen.' Er zijn al talloze acties gevoerd. Een motie van het CDA samen met de PvdA tegen de sluiting haalde het met een stem te weinig nét niet.

Het college heeft andere kopzorgen. Door de crisis, de bezuinigingen die het Rijk oplegt én de sluiting van asielzoekerscentrum Crailo, waardoor het dorp jaarlijks een bedrag van vierhonderdduizend euro gaat mislopen, moet er flink worden bezuinigd. Daarnaast heeft het politieke bestuur besloten het tarief van de onroerendzaakbelasting met dertien procent te verhogen. 'We staan met de rug tegen de muur, het kan naar onze mening niet anders uit oogpunt van verantwoord bestuur,' liet het college de gemeenteraad weten bij de recente begrotingsbehandelingen.

Hoewel het volgens Klingenberg met de dip wel meevalt, wordt ze er zelf toch ook door getroffen. Haar huis van ruim vijf ton staat al drieënhalf jaar te koop. Desondanks kochten zij en haar man een nieuwe woning, waar ze een jaar geleden zijn ingetrokken. Hun oude woning verhuren ze. 'Toen we verhuisden, dachten we aan een nieuwe keuken en badkamer. Dat hebben we toch maar niet gedaan. Met een stoomreiniger heb ik de boel schoongespoten, de gordijnen heb ik naar de stomerij gebracht.' Met een zucht: 'Ik heb liever dat het er pico bello uitziet, maar het is even niet anders.'

Schrijnende verhalen
Net als in de rest van Nederland heeft de huizenmarkt van Laren sterk te lijden van de crisis. Gemiddeld zijn de prijzen van koopwoningen zo'n vijfentwintig procent gedaald, zegt Ronald Soomers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Makelaars 't Gooi. 'Vooral in het duurdere segment, de huizen van meer dan een miljoen euro, is de afwaardering groot.' Als makelaar hoort hij schrijnende verhalen. 'Ik had laatst een echtpaar aan mijn bureau dat in 2007 een villa had gekocht voor 1,8 miljoen euro en er door hun scheiding nu afscheid van moest nemen voor 1,2 miljoen. Ze hadden het volledig gefinancierd mét kosten koper én verbouwing. Die mensen nemen een schuld mee van negenhonderdduizend euro.' Het is een van de vele voorbeelden, zegt Soomers. 'Mensen die een aantal jaar geleden op de top van de markt een huis kochten en het nu verkopen, houden een grote restschuld over. Vaak móéten ze vanwege hun echtscheiding.' De makelaar merkt dat de gesprekken heftiger worden. 'Het is aan mij om de twee partijen die niet meer met elkaar communiceren zover te krijgen dat ze toch een volgende stap zetten. Ik voel me behalve makelaar soms ook een halve psychiater. Maar als ik heel eerlijk ben, wil ik eigenlijk maar één ding: vastgoed verkopen.'

Ongelooflijk veel echtscheidingen
Slenterend door de straten van Laren vallen de talrijke bordjes 'te koop' van Voorma en Walch Makelaars in het Gooi op. Veelal staan ze bij riante woonboerderijen in de tuin, soms duiken ze op voor een rijtjeshuis. 'Die gaan we binnenkort weghalen,' zegt Jacques Walch. De mensen zouden wel eens kunnen denken dat de onderneming uit zijn voegen barst, legt de makelaar uit. Of erger: dat het halve dorp te koop staat. Natuurlijk heeft ook zijn bedrijf last van de financiële malaise, zegt Walch, terwijl hij achterover leunt in zijn bureaustoel. Hij heeft grijze manen tot in zijn hals en draagt een sportief colbert met leren stukken op de ellebogen, aan zijn voeten Clarks. Tot zijn klantenkring behoren veel bekende Nederlanders. Maar het zijn niet de artiesten en voetballers die door de crisis getroffen worden, die leven veelal 'in een cloud'. 'De meeste pijn zit nu in wat wij het middensegment in het Gooi noemen,' zegt Walch die ook met 'ongelooflijk veel' echtscheidingen te maken krijgt. 'De mensen met een huis tussen de zes ton en de 1,7 miljoen euro hebben nu de grootste problemen. Vaak hebben zij tussen 2004 en 2008 een tweede stap gezet en met veel geleend geld een huis gekocht. Als je het nu verkoopt, zit je ineens met een negatief vermogen opgezadeld. Vroeger was het eenvoudig: wie neemt de hond, wie de boeken en waar ga ik wonen? Nu komt daar die schuldkwestie bij.' De cijfers liegen er ook niet om: in het zogenaamde middensegment is het prijsniveau gedaald tot soms wel vijfentwintig procent. In het topsegment - boven de twee miljoen euro - is dat tot soms zo'n twintig procent, en in het 'goedkope' segment - onder de zes ton - met minder dan twintig procent. Walch: 'Omdat de prijzen zo naar beneden zijn bijgesteld, is het juist nu de tijd om een goed huis te kopen.' Tot nu toe is de omloopsnelheid in alle drie de segmenten fors vertraagd. Volgens Walch durven makelaars vaak niet tegen hun cliënt te zeggen hoe beroerd de markt er voor staat. Ook de cliënt zelf wil het meestal niet horen. 'Een leuke boodschap verkoopt beter dan een matige. Zelf ben ik er eerlijk over: óf je blijft zitten, óf je doet mee aan de realiteit en je neemt je verlies.'

Bentley in de garage
De Gooische makelaar moet het zelf ook wat rustiger aan doen met het goede leven. 'Ik heb vierentwintig werknemers en wilde niemand ontslaan. Dus heb ik met mijn mensen in januari 2009 besproken: óf we leveren collectief wat van ons salaris in, óf ik moet arbeidsplaatsen schrappen. Om het goede voorbeeld te geven heb ik zelf een jaar voor niks gewerkt. De anderen leverden afhankelijk van de hoogte van hun salaris tussen de 4,2 en tien procent in.' Hij kon het geld wel even missen, vertelt hij, omdat hij ook nog twee andere bedrijven heeft en zijn winst succesvol in onroerend goed heeft belegd. Zijn Bentley, een relatiegeschenk, laat hij tegenwoordig thuis. 'Die staat in mijn garage. Ik durf er niet meer in te rijden omdat het niet hoort, een makelaar in zo'n dure auto, zeker niet in tijden van recessie. Ik rijd nu in mijn eigen auto, een BMW X5. Net als de gemiddelde huisvrouw in het Gooi.' Hoe Walch de nabije toekomst ziet? 'Ik denk dat er qua prijs nog wel wat lucht uit de banden gaat, die zal dus nog verder dalen. Op termijn zullen de omloopsnelheid en de hoeveelheid panden die verkocht worden wel weer toenemen. Maar het prijsniveau van het voorjaar van 2008 krijgen we niet meer terug. Voor-al omdat mensen niet meer zo makkelijk geld kunnen lenen. Dat hebben we met zijn allen wel afgeleerd: banken, makelaars, politici en consumenten. We hebben de rekening voor onze common hebzucht goed gepresenteerd gekregen.'

Schildersbus
Vrijdagmiddag halfzes. Tijdens het vrolijke geborrel in t' Bonte Paard is weinig van de crisis te merken. Maar schijn bedriegt. Er is nog steeds veel aanloop, vertelt serveerster Marije. 'Maar mensen blijven minder lang hangen. Vroeger was de borrel altijd van vier tot negen, nu komen de meesten pas om zes uur en gaan ze om acht uur alweer weg.' Erik van den Boom (28), spijkerbroek, lichtblauw ruitjesoverhemd, brengt met zijn vriend Dion Signer (28), sportieve jas met een bontrandje aan de capuchon, een toost uit op het weekend. Van den Boom is projectontwikkelaar in vastgoed voor ouderenzorg. 'Dat heeft de toekomst,' zegt hij met een grijns. 'Nederland vergrijst zeker tot 2045. Vastgoed is natuurlijk crisisgevoelig, maar ik kan de objecten nu juist redelijk goedkoop inkopen omdat de mensen ervanaf moeten.' Ook Signers opslagbedrijf vergaat het goed. 'Zo'n bedrijf loopt altijd wel.' Alleen hun gezamenlijke bemiddelingsbureau in vastgoed heeft veel last van de crisis. 'Als je vroeger vastgoed aanbood, was het binnen twee dagen weg,' vertelt hij. 'Dan deed je een belletje: hé, ik heb hier een leuk pandje, en was het verkocht. Nu komen ze eerst een paar keer kijken om er vervolgens een heel rekenmodel op los te laten en dan vaak alsnog van de koop af te zien.' Hij neemt een slok bier en haalt zijn schouders op. 'Dan maar een keer minder op wintersport.' Iets verderop staat, nonchalant geleund tegen de piano, Rob van der Wulp (60). Het is zijn vaste plek, vertrouwt hij de verslaggevers toe. 'Ik vind het heerlijk om het geroezemoes hier op te vangen.' Zo weet hij dat de onderwerpen van de borrelpraat nogal zijn veranderd. 'Vroeger gingen de gesprekken over golf en zo, tegenwoordig gaan ze vaker over geldzorgen.' Ook aan zijn eigen werk merkt hij sinds kort dat 'de rijkeren' de hand meer op de knip houden. Van der Wulp heeft geen standaardbaan: hij bouwt boomhutten in tuinen van particulieren. De ontwerpen zijn gebaseerd op tekeningen van hun kinderen. 'De crisis raakt nu zelfs de A-klasse. Laatst zei iemand tegen mij: "Ik koop wél een bankstel van tienduizend euro, want dat kan ik meenemen als ik verhuis. Een boomhut moet ik achterlaten." Normaal gesproken zou ik nu al helemaal volgeboekt zijn voor volgend jaar. Maar ik heb op dit moment nog maar drie boomhutten te bouwen, het werk loopt tot maart.' En dus is hij dit jaar niet met zijn gezin op vakantie geweest, maar zijn ze er dagjes op uit getrokken. Zijn Landrover heeft hij verruild voor een Hyundai. Lachend: 'Zoals mijn zoon zegt: "Pa, je rijdt nu in een schildersbus."'

Huiselijk geweld taboe
Verder willen weinig kroegbezoekers iets kwijt over hun crisissores. 'Er heerst hier een cultuur van zien en gezien worden, dus er wordt niet over gesproken,' verklaart projectontwikkelaar Erik van den Boom. 'Sterker: hoe dieper de crisis, hoe meer ze proberen te showen dat ze er vooral geen last van hebben.' Een borrelaar reageert ronduit achterdochtig op de vragen van de verslaggevers. Of we in Laren zijn vanwege het 'Telegraaf-stuk', wil hij weten. In september verscheen op de voorpagina een kort interview met burgemeester Elbert Roest onder de kop Gooische façade vertoont barsten. 'De spanningen lopen op en dat vertaalt zich in een toename van huiselijk geweld,' zo wordt Roest in de krant geciteerd. En: 'De mensen leven in een façade en kunnen het niet meer aan.' Op het internet en in andere media lieten inwoners en andere betrokkenen zich woedend uit over de uitspraken van de burgemeester. Sinds het gewraakte artikel blijft Roest liever in de luwte, aldus zijn woordvoerder. Of de strekking klopt, laat hij in het midden. Voor meer informatie verwijst hij naar de GGD Gooi en Vechtstreek. Ook daar tonen medewerkers zich niet gelukkig met de uitspraken van Roest. Ze zijn in ieder geval niet gebaseerd op cijfers, zegt Lies-beth van der Mei, coördinator advies- en steunpunt huiselijk geweld in het Gooi. 'Uit het aantal meldingen dat wij de afgelopen jaren binnenkregen, blijkt geen toename van huiselijk geweld in Laren.' Maar de cijfers zeggen niet alles, nuanceert de coördinator meteen. 'Niet alle hulpverleners melden signalen van huiselijk geweld.' Dat heeft te maken met de manier van registeren, privacywetgeving en de angst cliënten kwijt te raken. Er rust namelijk een groot taboe op praten over huiselijk geweld, legt Van der Mei uit. 'In een gemeente als Laren is het helemaal een lastig onderwerp. In die wereld is status veel waard en het is toch een beetje je vuile was buiten hangen. Ik ben laatst nog benaderd door een damesgroep uit Laren van de Rotary of de Lions Club met de vraag hoe ze het onderwerp uit de taboesfeer kunnen halen, want het gebeurt wel.' Wat dat betreft, vervolgt ze met licht cynisme in haar stem, is de stap van de burgemeester er een in de goede richting. 'Het onderwerp is in elk geval in de openbaarheid gekomen.' Dat de crisis spanningen in de hand werkt, klinkt haar ook niet ongeloofwaardig in de oren. 'Economische tegenspoed kan stress geven en alles wat stress oplevert kan een trigger zijn voor huiselijk geweld. Maar nogmaals, ik zeg niet dat het zo is.'

In de Larense dorpskroeg nemen ze er geen borrel minder om. Althans, zo lijkt het. 'Een jaar geleden vlogen de bladen met drankjes nog langs je heen, nu staat iedereen langer droog en wordt er niet zo snel meer getrakteerd,' zegt de oplettende Rob van der Wulp vanaf zijn pianoplek. 'Het is sociaal gezien niet altijd makkelijk leven in Laren,' vindt kunstenaar en dorpsfenomeen Han Perier (59) die een flard van het gesprek heeft opgevangen. 'Er zijn veel kakkertjes en strebers die er bovenuit willen steken.' De stamgast - met wilde grijze haren en verfspatjes op zijn mouwen - is daarom juist blij met de crisis. Volgens hem zal deze de 'hoogmoed' op een positieve wijze doorbreken. 'Ik zie Laren als een boom die vrucht draagt. Lange tijd hingen er gouden blaadjes aan, maar nu is het alleen nog een kale stam. Mensen zullen daarvan leren, namelijk dat je ook té hoog kunt grijpen.' En op geruststellende toon: 'Je zult zien dat de boom weer tot bloei komt.'

Foto: ivo.me