Vrij Nederland

Noodopvangcentra voor uitgeprocedeerde asielzoekers blijven tegen de afspraken in gewoon open.

Het was een harde, niet mis te verstane afspraak. Het generaal pardon van 2007, een regeling waarvan uiteindelijk 28.000 uitgeprocedeerde asielzoekers gebruik zouden maken, zou alleen van kracht worden als gemeenten zouden stoppen met het beschikbaar stellen of subsidiëren van noodopvang voor uitgeprocedeerden die om wat voor reden dan ook níét voor de pardonregeling in aanmerking zouden komen. Uiterlijk eind 2009 moest dat geregeld zijn. Zo was het vastgelegd in een bestuursakkoord dat staatssecretaris Nebahat Albayrak van Justitie in mei 2007 sloot met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Voor het kabinet was de afspraak van cruciaal belang. Alleen met medewerking van de gemeenten konden de afvallers van de pardonregeling het land worden uitgezet. Vooral voor regeringspartij het CDA, dat altijd fel tegenstander was geweest van een generaal pardon en zich in de coalitiebesprekingen pas na veel gesteggel had laten overhalen, telde de overeenkomst zwaar.

Maar nu de deadline bijna daar is, blijkt dat ten minste achttien gemeenten zich niet aan de afspraak zullen houden. Zij zullen ook na 1 januari 2010 noodopvang voor uitgeprocedeerden blijven faciliteren, of die mogelijkheid in ieder geval open houden, zo wijst een rondgang van Vrij Nederland uit.

Negen gemeenten geven te kennen voor onbepaalde tijd door te gaan met noodopvang. Het betreft Den Bosch, Den Haag, Leeuwarden, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Utrecht, Venlo, Wageningen en Zwolle. Amsterdam, dat eerder in de Tweede Kamer onder vuur kwam te liggen nadat wethouder Marijke Vos had gezegd dat ze in schrijnende gevallen een uitzondering op het bestuursakkoord wilde kunnen maken, laat weten 'kortstondige' opvang te blijven bieden aan mensen in 'noodsituaties' bij reguliere instellingen als het Leger des Heils.

In vijf gemeenten zal na de jaarwisseling voor bepaalde tijd (gemeentelijke) noodopvang beschikbaar blijven. In Arnhem, Breda, Doorn en Heerlen zal dat tot juli 2010 het geval zijn, in Almere tot april.

En dan zijn er ook nog drie gemeenten die, zoals het er nu naar uitziet, vanaf volgend jaar geen noodopvang meer zullen bieden, maar wel expliciet benadrukken dat die situatie zomaar kan veranderen. Groningen, dat vorige week nog in een gezamenlijke persconferentie met staatssecretaris Albayrak bekend maakte haar noodopvang uiterlijk 1 januari te sluiten, laat bij monde van een woordvoerder weten: 'Als mensen in de toekomst op straat dreigen te belanden, zullen we toch weer onze verantwoordelijkheid nemen.' Tilburg blijkt er ongeveer het hetzelfde over te denken. Immers: 'Er zullen altijd schrijnende gevallen blijven.' En de gemeente Zaanstad, waar het lokale noodopvangcentrum bij gebrek aan uitgeprocedeerde asielzoekers sinds september slapende is, verklaart: 'Als de nood aan de man is, zullen we de noodopvang onmiddellijk weer tot leven wekken.'
De aantallen uitgeprocedeerden die nu door de gemeenten worden opgevangen, lopen sterk uiteen, van slechts één in Leidschendam-Voorburg tot zestig in Den Bosch, en wel honderdtwintig in Utrecht.

Maar de redenen die worden aangevoerd om met noodopvang door te gaan, zijn telkens dezelfde: uitgeprocedeerde asielzoekers die in een vervolgprocedure zitten waarbij de overheid niet meer in opvang voorziet, die ziek zijn, of minderjarig, die laat je niet zomaar aan hun lot over. Bovendien, vinden veel gemeenten, houdt het rijk zich ook niet aan de afspraken, omdat het nog altijd geen sluitend terugkeerbeleid voert.

De bestuurlijke ongehoorzaamheid van de gemeenten is een forse tegenvaller voor het kabinet. Hoewel het totale aantal mensen in noodopvang nog slechts zo'n zevenhonderdvijftig bedraagt, staat de weigerachtige houding van lokale bestuurders het kabinetsvoornemen om van terugkeer een landelijk geaccepteerd verschijnsel te maken behoorlijk in de weg.

De opstelling van de gemeenten betekent ook gezichtsverlies voor staatssecretaris Albayrak. Zij hield de Kamer de afgelopen jaren herhaaldelijk voor 'geen substantiële weerstand' te ondervinden. Pas vorige week kwam ze daar enigszins van terug, toen ze de Kamer liet weten dat het 'wel eens niet het geval zou kunnen zijn' dat op 1 januari in heel Nederland de gemeentelijke noodopvang zou zijn beëindigd.

Inmiddels heeft Albayrak alle gemeenten opgeroepen door te geven welke mensen nog in noodopvang verblijven, zodat ze voor hen een 'sluitende oplossing' kan vinden. Of dat gaat lukken, zal moeten blijken. Het zal er hoe dan ook niet toe leiden dat alle gemeenten met noodopvang zullen stoppen. Of zoals de Utrechtse wethouder Piet van der Sluijs het verwoordt: 'Zelfs als voor deze mensen een oplossing wordt gevonden, hebben we nog altijd te maken met een vreemdelingenwet die niet sluitend is. Onze noodopvang blijft dus gewoon open.'