Paul Koldewey (45) uit Amsterdam wil geen lid zijn van welke organisatie dan ook: ‘Voor mij is het belangrijk dat ik nergens aan vastzit. Mijn enige abonnement is dat van de telefoon.’

Voor Peter Berkers (50) is het lang geleden dat hij de barricaden opging: ‘We zijn verwend geraakt. Ik zelf ook. Dat dempt je gevoel van onvrede. Ik geloof nu meer in persoonlijke groei.’

Angelina Fifi (31) was actief in de PvdA maar zegt nu: ‘Het lijkt of niemand meer in beweging komt. Alsof we allemaal zijn lamgeslagen.’

Probeer in je eigen kringetje gelukkig te zijn, dat is het allerbelangrijkste. Volgens onderzoeksbureau Motivaction is er een steeds grotere groep Nederlanders die zo denkt. Bij wie het vertrouwen in de overheid verder afneemt en die zich in hun eigen kleine wereldje opsluit.

Motivaction onderscheidt vier soorten burgers: de plichtsgetrouwen die gehoorzaam zijn aan het gezag, de verantwoordelijken die zich actief inzetten voor een betere samenleving, de mensen die zich buitengesloten voelen ( waaronder de PVV stemmers) en de pragmatici. Onder de jongste generatie Nederlanders komen vrijwel alleen nog buitenstaanders en op hun eigen leefwereld gerichte individuen voor, bij elkaar tachtig procent.

Winsemius noemde het verdwijnen van de volgzame en actieve burger in Vrij Nederland ‘vanuit democratisch oogpunt een nachtmerrie.’ Wij gingen op zoek naar leden van deze ‘nieuwe middenklasse’, door Motivation de pragmatici genoemd. Zijn ze inderdaad zo op zichzelf gericht als Winsemius vermoedt?