Vrij Nederland De gewone man als held
Gerard van Westerloo (1943-2012). Foto: Bert Nienhuis
De gewone man als held
De grote reportages van de pas gestorven Gerard van Westerloo waren een voorbeeld voor collega’s.
De grote reportages van de pas gestorven Gerard van Westerloo waren een voorbeeld voor collega’s.
Frank Westerman: 'Hij was groots in het kleine'
'Het bloed springt op, de eersten komen er aan'. Dat is de beginzin van het stuk van Gerard over de Elfstedentocht in 1997. Ik ken het uit mijn hoofd. Kippenvel. Zijn boek Ons soort mensen staat hier in de kast. Gerard was groots in het kleine. Dat klinkt gemakkelijker dan het is, het is echt een kunst. Ik had bewondering voor zijn precisie, het raak schieten met woorden. Hij vuurde zijn woorden af en die troffen onnadrukkelijk doel. En dan zijn onderwerpkeuze: de gewone man als held. Daarmee maakte hij echt school. Nu een beetje passé, maar in de jaren zeventig en tachtig ongehoord. Een reportage over een camping met stacaravans in IJmuiden. En dat pagina's lang! Zonder commentaar mensen aan het woord laten. Het is antropologie achter de dijk. Onder de schoorstenen van de Hoogovens. Wij denken bij antropologie aan de Papoea's, maar Gerard dacht aan stacaravans.'
Adriaan van Dis: 'Een man die uit de kooi stapte'
'Gerard van Westerloo heeft Nederland op een heel juiste manier in kaart gebracht. Je werd er niet altijd vrolijk van, daarom was het ook zo juist. Hij liet zien dat het hier en daar scheef zat, al voordat het algehele gebrom werd gehoord. Een man die uit de kooi stapte en buiten Amsterdam keek waar het woelde. Daar kan hij niet genoeg om geprezen worden. Het idee om je land in te trekken, om een nieuwe Camera Obscura te schrijven, daarin is hij voorbeeldig geweest. Hij wandelde door Nederland, ook letterlijk in zijn VN-serie Voetreiziger, zoals ikzelf later probeerde door Parijs te wandelen. Net als Van Westerloo wilde ik een spiegel ophouden om te laten zien hoe Europa verkleurt en dat we daar niet bang voor moeten zijn. We moeten het juist beschrijven: door gewone mensen aan het woord te laten en door goed naar ze te luisteren. Dat kon Gerard erg goed, luisteren. Het was een stille journalist met een lange naklank.'
Laura Starink: 'Een voorbeeld van slow journalism'
'Gerard is voor mij de verpersoonlijking van slow journalism, hoewel dat een modieus rotwoord is dat hij nooit in de mond zou nemen. Zeker in het huidige klimaat bij dagbladen, waar alles steeds sneller en vluchtiger en oppervlakkiger wordt, was hij een voorbeeld van het tegendeel. Toen ik bij NRC Handelsblad met M Magazine begon, was ik blij en trots dat Gerard voor ons wilde schrijven. Het verhaal over de kippen Manja, Tanja en Hanja waarvoor hij de Tegel kreeg was een krankzinnig idee. Maar hij had het in zijn hoofd en ging door met gesprekken voeren totdat hij het hele verhaal rond had, tot alle vragen beantwoord waren. Ik was altijd zwaar onder de indruk van de vasthoudendheid en degelijkheid van zijn manier van onderzoek. Hij werkte soms wel drie maanden aan een verhaal, maar dan beheerste hij de stof tot in alle details en schreef met een lichte ironische toets, hij was een uitstekend stilist. Gerard was voor mij een groot voorbeeld.'
Emile Fallaux: 'Een strenge bourgondiër'
'We deelden journalistieke opvattingen en voorkeuren. Dat bleek al in de jaren negentig, toen we elkaar troffen bij de oprichting van het literair-journalistieke tijdschrift Atlas, geïnspireerd door het Engelse Granta. We wilden een platform scheppen voor het grote, goedgeschreven journalistieke verhaal. Gerard belichaamde dat soort journalistiek. Ook in mijn tijd als hoofdredacteur bij Vrij Nederland - hij had me daar binnengehaald - hield ik zijn reportages als toetssteen voor ons werk in het hoofd. De lat lag daarmee vaak te hoog: Gerard heeft mijn hoofdredacteurschap dan ook kritisch begeleid, om het zacht uit te drukken. We aten zo af en toe met elkaar en ik maakte nader kennis met de bourgondiër die graag het genot van goede wijn met me vierde, maar direct daarna steevast verstrakte en onze Vrij Nederland met grote strengheid van commentaar voorzag. Een half leven had hij aan het blad gewijd, hij had afstand genomen, maar zijn gevoel ervoor zat te diep om het aan zijn lot over te laten.'
John Jansen van Galen: 'Een man van de lange adem'
'Gerard en ik deelden twee passies: wandelen en Suriname. Samen lopen hebben we nooit gedaan. Dat zou lelijk hebben opgehouden, want Gerard moest met iedere brugwachter en pontjesbaas praten die hij tegenkwam. Hij wandelde om mensen te ontmoeten, ik wil juist zoveel mogelijk alleen zijn. In de jaren tachtig was Gerard de eerste die de betrokkenheid van de Nederlandse militaire missie in Paramaribo bij de staatsgreep aan de orde heeft gesteld. Daarna heeft hij heel goed de verwording van het militaire regime in kaart gebracht. In Suriname ging hij niet af op elke roddel, hij vond zelf heel precies en nauwgezet uit hoe dingen in elkaar zaten. Gerard was een man van de lange adem. Hij ging een maand in Urk zitten en kwam dan met een verhaal over het orthodoxe geloof én over corruptie met de visvangst. En dan bleken die twee in de slotalinea's ten nauwste met elkaar samen te hangen. Dat was zijn kracht, de compositie van een verhaal en zich totaal en grondig in een onderwerp verdiepen.'
Over Mischa Cohen
Mischa Cohen (1957) werkt sinds 1988 bij Vrij Nederland, daarvoor enige tijd als freelancer. Hij was achtereenvolgens eindredacteur van de kleurenbijlage, chef Kunst en Cultuur, chef eindredactie en is nu schrijvend redacteur. Hij studeerde Nederlands aan de Universiteit van Amsterdam.
Over Harm Ede Botje
Harm Ede Botje (1965) schrijft sinds 1995 voor Vrij Nederland. Hij is algemeen redacteur met als speciale aandachtsgebieden buitenland, ontwikkelingssamenwerking, immigratie en multiculturele samenleving. Hij presenteerde tussen van augustus 2011 tot maart 2013 VPRO’s Bureau Buitenland op radio 1.
