De operatie-Hoe Zuiveren Wij Bernhard heeft de smetten op zijn blazoen alleen maar uitgelicht.Was het een actie van Bernhard, of lag de regie toch bij onze vorstin?

Je kunt zeggen wat je wilt, maar van gevoel voor public relations is de koninklijke familie moeilijk te betichten. Heeft Hare Majesteit tabak van mediahypes, veroorzaakt ze er zelf eentje door te beweren dat ‘de leugen regeert’. Wil het Huis gesmoes over de seksuele geaardheid van ZKH prins Johan Friso de kop indrukken door officieel te berichten dat hij ‘niet homoseksueel’ is, dan barsten de speculaties pas écht goed los.

En nu is het prins Bernhard die de koninklijke aansteker hanteert om weer eens flink de hens te steken in brandjes waarvan het volk, op een paar diehards na, al jaren niet meer wakker ligt. De ingezonden brief in de Volkskrant, bedoeld om ‘beledigende onwaarheden’ en ‘ongefundeerde aantijgingen’ over hem voor eens en voor altijd naar het rijk der fabelen te verwijzen, is als een boemerang teruggekeerd naar Soestdijk. Het is lang geleden dat er zoveel aandacht was voor de misstappen van de hoogbejaarde prins.

Wat is dat toch met de Oranjes? Ze leven in een ‘glazen huis’, hebben poet zat, maar een fatsoenlijke communicatie-adviseur kan er blijkbaar niet af. Het idee voor operatie-Hoe Zuiveren Wij Bernhard moet ergens eind 2002 ten paleize zijn geboren. HM Beatrix was not amused over het boek Omwille van de troon van Tomas Ross dat in oktober 2002 verscheen. Daarin werd een hele kudde oude koeien uit de sloot getrokken: Bernhard zou twee buitenechtelijke kinderen hebben in Londen. Hij zou tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn diensten hebben aangeboden aan Adolf Hitler. En prinses Armgard, de oma van Beatrix, was een losbandige vrouw met nazisympathieën.

De majesteit gaf RVD-directeur Eef Brouwers opdracht Tomas Ross eens aan de tand te voelen over deze ‘grievende en beledigende geruchten’. Waar waren die eigenlijk op gebaseerd? ‘Uw voorstelling van zaken is op zijn minst onzorgvuldig,’ schreef Brouwers aan Ross. Toen de schrijver hem een lange lijst bronnen bezorgde, was voor Beatrix de maat vol. In overleg met papa Bernhard besloot ze Hans van der Voet opdracht te geven de zaak tot op de bodem uit te zoeken. Beginnersfout nummer één.

Hans van der Voet is, als oud-directeur van de Rijksvoorlichtingsdienst, jarenlang spreekbuis geweest van het hof. Hij is bovendien persoonlijk bevriend met Bernhard. ‘Als ik iets had gevonden wat niet klopte,’ verklaarde Van der Voet in het programma Buitenhof, ‘had ik gezegd: we moeten deze actie vergeten.’ Waarmee hij in één klap elke zweem van onafhankelijkheid en waarheidsvinding onder het onderzoek vandaan sloeg.

In januari 2003 ontving professor Blom, directeur van het Nationaal Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Niod), een telefoontje van de RVD om de komst van Van der Voet aan te kondigen. Hij zou ‘op verzoek van Hare Majesteit’ uitzoeken wat er waar is van de beweringen uit het boek van Ross. ‘Ik heb me bij diverse instellingen zo door de RVD laten introduceren,’ verklaart Van der Voet. ‘Zodat de deuren zouden opengaan bij mijn komst.’ Beginnersfout nummer twee. Zo is er onduidelijkheid ontstaan over de opdrachtgever van het onderzoek: is het een persoonlijke actie van Bernhard of ligt de regie bij de vorstin, en is de Nederlandse regering dus verantwoordelijk?

Maar de kardinale fouten betreffen toch wel de inhoud van het onderzoek. Wie Bernhard van alle blaam wil zuiveren, moet op zijn minst de lelijkste smetten op zijn blazoen te lijf gaan. En juist dat blijft achterwege. Het Lockheed-schandaal wordt afgedaan met een verwijzing naar ‘het uitvoerige rapport van de commissie die deze zaak onderzocht’. Het probleem is dat die commissie er nooit helemaal uit is gekomen. De prins had zich weliswaar gevoelig getoond voor ‘gunsten’ en ‘onoorbare verlangens en aanbiedingen’ om de vliegtuigbouwer te helpen aan nieuwe contracten bij de Nederlandse defensie. Maar waar de 1,1 miljoen dollar aan steekpenningen gebleven zijn, dat wist alleen Victor Baarn, wiens ware identiteit nooit is onthuld. ‘Iedereen weet dat het Bernhard was,’ schimpt Tomas Ross. ‘Lockheed wilde hem zelfs een Electra uit eigen stal cadeau doen, maar dat ging Bernhard te ver. Een Nederlandse prins behoorde in een Fokker te vliegen.’

Een ander vuiltje is het lidmaatschap van de nazipartij NSDAP. De prins trad in 1933 toe tot de associatie van de bruinhemden, vlak nadat de Führer de macht had overgenomen. Precies één dag na zijn verloving met prinses Juliana beëindigde de prins de relatie met de NSDAP met een brief in stijl. ‘Heil Hitler!’ ondertekende Bernhard. Historicus Gerard Aalders, die het vervelende document uit Amerikaanse archieven opdiepte, begrijpt niet waarom Bernhard ook daar niet over rept. ‘Destijds noemde hij mijn onderzoek flauwekul en dreigde hij met rechtszaken. Ik neem aan dat hij zich inmiddels bij de feiten heeft neergelegd. En trouwens, ik heb vijfendertig stukken die het bewijzen.’

Ook de hardnekkige geruchten omtrent de slag om Arnhem heeft Van der Voet niet wat je noemt grondig onderzocht. Door loslippigheid van prins Bernhard, destijds bevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten, zou de slag om Arnhem zijn verraden aan de Duitsers via Chris ‘King Kong’ Lindemans. Op het chaotische hoofdkwartier van Bernhard, waar vriend en vijand in en uit wandelden, zou King Kong de geheime plannen voor het verrassingsoffensief hebben weten te onderscheppen.

Niets van waar, volgens Van der Voet. Bewijs: Bernhards zakagenda. Daaruit zou blijken dat de prins Lindemans pas vijf dagen ná de slag om Arnhem voor het eerst heeft ontmoet. Tomas Ross vindt het een bewijs van niks. ‘Frits Philips houdt bij hoog en bij laag vol dat hij al veel eerder met zowel Bernhard als King Kong heeft gedineerd.’ De historicus J.G. Kikkert, die bezig is aan een boek over de oorlogjaren van Bernhard, verwijst eveneens naar 45 jaar, het dagboek van Philips uit 1976, waarin de elektronicamagnaat uit Eindhoven de ontmoeting gedetailleerd beschrijft. Van der Voet geeft als commentaar dat hij de ontboezemingen van Philips niet kent. ‘Leeft die man dan nog?’ Fout nummer zoveel.

En zo gaat het maar door. Bernhard ontkent twee buitenechtelijke kinderen in Londen te hebben, die hij volgens de mare zou hebben verwekt bij Lady Ann Orr Lewis. Bewijs: Lady Ann heeft geen kinderen uit die tijd op haar naam staan. Criticasters beweren dat de geboorteregisters inderdaad ontbreken, simpelweg omdat ze gebombardeerd zijn. Over de andere vruchten van zijn buitenechtelijke escapades, zoals Alexia Lejeune, de Parijse halfzus van Beatrix, zegt Bernhard ‘niet in de positie te verkeren hier iets over te zeggen’. Niet sterk. Kikkert wijst voorts op een Amerikaanse in Passadina, die nog elke maand een cheque wegens ‘child care’ ontvangt. Ook in Mexico, beweert Kikkert, zou een buitenechtelijk kind van Bernhard rondlopen. Op geen van deze vermeende Oranje-bastaarden, gaat Van der Voet in.

In de Volkskrant-brief lijkt Bernhard nog het meest ontdaan over de ‘gemene fantasieën’ die er over zijn moeder, prinses Armgard – ook wel omschreven als een ‘tolle Lola’ – de ronde doen. Zij had helemaal geen relatie met haar levensgezel kolonel Pantchoulidzew – hij gaf haar nog geen kus op de wang! En de warme banden tussen de prinses en het naziregime zijn ‘kwalijke verzinsels’. Want kijk maar, wappert de prins met het onderzoek-Van der Voet: in september 1944 is de prinses door de SS uit haar huis Slot Woynowo gezet! Op Tomas Ross maakt dit ‘bewijs’ weinig indruk. ‘De Russen waren in aantocht. Iedereen moest vertrekken. De prinses kreeg twee wagonnen ter beschikking om haar inboedel en kunstschatten in veiligheid te brengen. Zo’n privilege kreeg bepaald niet iedereen.’

Nee. Stralen doet het blazoen van Bernhard niet na de oppoetsoperatie. Integendeel: de smetten zijn nog eens extra uitgelicht. Wellicht dat iemand majesteit nog eens kan wijzen op de, publicitair gezien, heel wat succesvollere methode-Kok. De oud-premier liet de netelige kwestie-Zorreguieta uitzoeken door professor Michiel Baud, die in het diepste geheim naar Zuid-Amerika vloog, archieven in dook, met mensen sprak en daarna als onafhankelijk en gezaghebbend wetenschapper verslag deed. Waarna de discussie of Máxima wel prinsesselijk genoeg was, subiet verstomde.

Als Beatrix echt aan alle geruchten een eind wil maken, ligt een koninklijke opdracht aan het Niod voor de hand. Directeur Hans Blom, die eerder sterk uit de hoek kwam met het Srebrenica-rapport, zou ook dit varken wel weten te wassen.