Van Rudie Kagie verscheen onlangs: Privacy. Hoe Nederland verandert in een controlestaat Kagie blogt over de laatste ontwikkelingen op het gebied van privacy

Vijf jaar nadat op 1 januari 2005 de algemene legitimatieplicht in Nederland werd ingevoerd, denken wetshandhavers nog steeds verschillend over de juiste invulling van de Wet op de identificatieplicht.

Volgens een uitspraak van de Nationale ombudsman had de politie niet zondermeer een persfotograaf mogen sommeren om zich te legitimeren, zoals op 21 februari 2009 bij het station van Amersfoort gebeurde, een uur voordat daar de extreemrechtse Nederlandse Volksunie (NVU) zou gaan demonstreren. Het was daar op dat moment nog rustig. De burgemeester had zowel de NVU-aanhang als linkse tegenbetogers toestemming verleend om de straat op te gaan.

Omdat de fotograaf geen problemen wilde, toonde hij zijn identiteitsbewijs aan de twee politiefunctionarissen die zich volgens hem ‘uitermate correct’ gedroegen. De klacht was niet tegen hen gericht, maar bedoeld om een principiële uitspraak te krijgen over de vraag wanneer redelijkerwijs mag worden verlangd dat iemand zich legitimeert.

Eerder kreeg de fotograaf al gelijk van de Commissie voor Politieklachten, maar vervolgens verklaarde de korpsbeheerder de klacht ongegegrond. De ervaring had volgens de functionaris geleerd dat demonstranten en tegendemonstranten vaak foto’s van elkaar maken en die op internet zetten, met als doel de anonimiteit van deelnemers van de andere groep op te heffen. Daarom was tevoren de beleidsafspraak gemaakt om de fotografen te controleren op hun identiteit, zodra zij in de buurt van het demonstratiegebied werden gesignaleerd.

De Nationale ombudsman stelt in de beoordeling van de klacht dat behoorlijk overheidsoptreden vereist dat grondrechten worden gerespecteerd. ‘De overheid mag in bepaalde gevallen een inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer van burgers, maar dient daarbij wel aan een aantal vereisten te voldoen.’ De politie heeft de bevoegdheid inzage in een legitimatiebewijs te vorderen als sprake is van het verstoren van de openbare orde of het plegen van strafbare feiten. Die opties waren in dit geval niet aan de orde.

Interessante uitspraak, al verdient het voor wie gezeur met zwaailichten en handboeien wil vermijden nog steeds aanbeveling om de ongeduldige wetshandhaver braaf tegemoet te komen als die het bewijs geleverd wil zien dat de persoon die tegenover hem staat inderdaad degene is die hij beweert te zijn. Achteraf klagen over deze schandelijke bejegening kan altijd nog.