Maakt de kiezer bij de gemeenteraadsverkiezingen nog enige lokale afwegingen bij het stemmen, of kijkt hij vooral naar de ontwikkelingen in de landelijke politiek? Er zijn zes belangrijke vragen die meespelen bij het keuzeproces, beschrijft Vrij Nederland deze week. Een overzicht.

1. Was er ruzie?
Vaak gaat het in plaatselijke colleges vreselijk mis. Uit de laatste cijfers van Binnenlands Bestuur blijkt dat afgelopen vier jaar slechts 1 op de 3 colleges (173 gemeenten) heelhuids door de bestuursperiode is gekomen; 4 op de 10 wethouders haakten voortijdig af, meer dan de helft om politieke redenen. Ook burgemeesters halen soms de eindstreep niet. En dat is vervelend, want kiezers houden niet van ruzie.

2. Wordt er iets groots en duurs gebouwd?
Bouwplannen die te lang duren en te veel geld kosten, kunnen gemeentebesturen flink opbreken. Voorbeeld: de Noord/Zuid-lijn. Ondeugdelijke beramingen hebben er al voor gezorgd dat wethouder Tjeerd Herrema (PvdA) de eer aan zichzelf hield en aftrad. Een gevolg is ook dat Red Amsterdam is opgericht, een partij die zich vrijwel geheel richt op één thema: stoppen met de bouw van de metro. Volgens de peilingen moet de PvdA van lijsttrekker Lodewijk Asscher vrezen dat het de helft van de kiezers verliest.

3. Doet Rita mee?
De PVV van Geert Wilders doet maar in twee gemeenten (Den Haag en Almere) mee, waardoor potentiële aanhangers elders in de kou staan. Maar er is een alternatief: Rita Verdonk. De leider van Ton, pardon: Trots, besloot in maar liefst 39 gemeenten mee te doen. Een aantal daarvan (Purmerend, Den Helder, Sittard-Geleen, Lelystad en Capelle a/d IJssel) zijn PVV-bolwerken, bleek tijdens de Europese verkiezingen. Nu Wilders daar verzaakt, ruikt Verdonk, die in de landelijke politiek al geruime tijd niet meer serieus wordt genomen, een kans. Zal zij een comeback maken?

4. Lijkt de kandidaat een beetje op Pechtold?
Mede dankzij Alexander Pechtold staat D66 in de landelijke peilingen al geruime tijd op twintig Kamerzetels, zes keer zoveel als nu. Dat moet ook lokaal verzilverd worden, met name in traditionele bolwerken als Amsterdam, Utrecht en Wageningen, waar Pechtold burgemeester was.
De vraag is echter of D66 de onstuimige groei kan bijhouden. In sommige gemeenten kost het de partij moeite om de kandidatenlijsten goed te bezetten.

5. Stelden de Lokalen wat voor?
De lokale partijen zijn sinds het begin van de jaren negentig - met de komst van partijen als Leefbaar Hilversum en Leefbaar Utrecht - een serieuze machtsfactor. Volgens de website lokalos.nl zijn er in Nederland 719 lokale partijen, waarvan iets meer dan de helft in huidige coalities zit. Zij leveren 18 procent van alle wethouders.

De keerzijde van dit succes is dat lokale partijen vaak moeite hebben om hun verkiezingssucces te consolideren. Uit onderzoek van Binnenlands Bestuur blijkt dat bij college- en wethouderscrises de plaatselijke partijen het voornaamste slachtoffer zijn. Gedurende de afgelopen collegeperiode gingen 54 winnende partijen alsnog kopje onder, waarvan 26 partijen van lokale signatuur waren.

6. Mag de partij echt besturen?
Lange tijd bleef de SP, ondanks successen bij verkiezingen, buiten de gemeentebesturen. Maar in 2006 kwam daar verandering in en de SP leverde wethouders in onder meer Haarlem, Groningen, Hilversum en Tilburg. Dat ging soms goed, maar vaak ook niet: wethouders wilden braaf besturen, maar de partij vroeg om actie. De grote vraag is wat er op 3 maart met de SP zal gebeuren. Zullen ze worden beloond omdat zij vuile handen hebben willen maken in gemeentebesturen, of zullen zij de gevolgen merken van de slechte landelijke peilingen?

Lees meer over deze zes vragen, mét voorbeelden uit de praktijk, in Vrij Nederland nummer 8.