Najaar 2009 waren de fractieleiders in de Tweede Kamer op bezoek in Suriname. Pieter van Geel en Mariëtte Hamer, toen nog steunpilaren van de christelijk-sociale coalitie, ergerden zich aan het gegiebel tussen Femke Halsema en Alexander Pechtold. Als ze alleen belangstelling voor elkaar hadden, moesten ze maar achterin de bus gaan zitten.

De journalisten die de politici begeleidden, vielen de vele onderonsjes tussen Pechtold en Mark Rutte op. Bespraken ze nu al de samenstelling van het volgende kabinet? De journalisten dachten van wel. RTL's Frits Wester op zijn weblog: 'Gekscherend spraken we van het Roti-akkoord.'

In zijn werkkamer in het oude Kamergebouw plaatst Pechtold een relativerende kanttekening bij het verhaal van Wester. 'Wat klopt, is dat Femke, Mark en ik met zijn drieën zijn gaan zwemmen in de Surinamerivier. Tussen de piranha's. We bespraken dat we van dezelfde generatie zijn. Rutte is van 1967, Halsema van 1966, ik van 1965. We zijn volwassen geworden in de jaren tachtig. Dat schept een band.' Maar afspraken over de kabinetsformatie zijn volgens hem onder de tropenzon niet gemaakt. Dat ging ook lastig want veel was in oktober 2009 nog onbekend. Hoe lang zou het vierde kabinet-Balkenende stand houden? Hoe groot werd Wilders bij de verkiezingen? Wie moest te zijner tijd bij VVD, D66 en GroenLinks aanschuiven: het CDA of de PvdA? Want met zijn drieën zouden de zwempartners niet over een meerderheid in de Kamer beschikken.

Pas op 9 juni ontstond iets meer duidelijkheid over de kansen van een Piña Colada-kabinet. Pechtold, Halsema én Rutte wonnen zetels maar de nieuwe VVD-kiezers kwamen vooral uit de hoek van conservatief Nederland: dames uit Bloemendaal die in 2006 op het CDA hadden gestemd omdat ze Rita Verdonk ordinair vonden, maar nu op het liberale nest waren teruggekeerd; forensen die zich aangesproken voelden door verkiezingsbeloften als: de hypotheekrenteaftrek wordt niet aangetast en de kilometerheffing blijft achterwege. Niet precies het bevolkingsdeel dat warm loopt voor een monsterverbond van de VVD met D66 en GroenLinks. Om over de PvdA nog maar te zwijgen.

Geen wonder dat informateur Uri Rosenthal er niet in slaagde de knoop door te hakken: een paars-groene constellatie behoorde tot de mogelijkheden, rapporteerde hij de koningin. Maar een grote coalitie van VVD, PvdA en CDA was ook heel goed denkbaar. Zijn opvolger Herman Tjeenk Willink moest uitsluitsel geven. De VVD hield haar handen zo lang mogelijk vrij. Ondertussen waren in het linkerkamp de panelen verschoven. Wouter Bos, die nooit veel in samenwerking met andere progressieve partijen had gezien, was als PvdA-leider vervangen door Job Cohen, die in Amsterdam tot zijn genoegen een college met GroenLinks had voorgezeten.

Nog voor de verkiezingen nodigde hij Pechtold, Halsema en ook SP-voorman Roemer uit voor een welkomstgesprek. Pechtold herinnert zich een sobere bijeenkomst: de lijsttrekker van de PvdA beliefde alleen een glaasje water en zei niet veel. Halsema moest eerst uitleggen waarom ze zoveel kritiek had geuit op de vreemdelingenwet die Cohen als staatssecretaris onder Paars had ingevoerd maar raakte daarna snel in gesprek met de bewoner van het Huis met de kolommen aan de Herengracht. Volgens goed geïnformeerde bronnen toonde Cohen zich bereid een 'samen uit, samen thuis'-overeenkomst met GroenLinks en de Democraten te sluiten. Pechtold en Halsema hielden de boot af. Zo'n overeenkomst kon Rutte, die toch al grote moeite had met Paars-plus, extra kopschuw maken. Dat had geen zin.

Maar tegenover Rosenthal hield Cohen vol dat hij alleen in een kabinet stapte als de andere twee progressieve partijen ook zouden meedoen. De PvdA-leider handelde overigens niet uit altruïstische motieven: toen Bos nog de junior partner van Balkenende was, slaagden GroenLinks en D66 erin de PvdA electoraal kaal te vreten. Cohen had een groot deel van die stemmen terugveroverd. Als de sociaal-democraten zich nu lieten inlijven bij een polderkabinet met VVD en CDA, dreigden de kiezers opnieuw met de voeten te stemmen. Nu misschien wel voorgoed. Cohen had er dus belang bij zich op te werpen als kampioen van de progressieve samenwerking.

Onderkoning Tjeenk Willink kon beginnen aan zijn Herculestaak: het landsbelang vergde een stabiele regering, maar welke? Durfde Rutte zijn behoudende achterban te trotseren en alsnog te kiezen voor Roti-plus (VVD, D66, GroenLinks en PvdA)? Was Cohen bereid Halsema en Pechtold te offeren en alsnog toe te treden tot een grote coalitie? Was er een tussenweg denkbaar? Makkelijk zou het in geen geval worden. Het Binnenhof heeft nou eenmaal meer van een jungle dan van de dromerige omgeving van de Danpaati River Lodge.