De Tweede Kamer schreef donderdag geschiedenis. Voor het eerst in veertig jaar hielden de volksvertegenwoordigers een openbaar debat over de verkiezingsuitslag en de vraag hoe nu verder.

De vorige keer – en overigens enige keer eerder - was op 12 mei 1971. Toen kwamen de geachte afgevaardigden er niet uit en werd beleefd aan de koningin gevraagd alsnog de formatie ter hand te nemen. Dit keer leidde de beraadslagingen tot een aangenomen motie om Henk Kamp van de VVD en Wouter Bos van de PvdA te benoemen tot informateurs om zo snel mogelijk een kabinet van die twee partijen tot stand te brengen.

Toch had het debat van donderdag iets wezenloos. De uitslag stond bij voorbaat vast, dit was namelijk wat de twee winnaars van de verkiezingen gezamenlijk hadden afgesproken. En zij beschikken over de meerderheid in de Tweede Kamer. Van een echt debat kwam het dus niet. Bleef over de mogelijkheid tot een ‘transparante’ en ‘publieke verantwoording’ van de genomen stappen in de formatie zoals de voorstanders van het nieuwe formeren zonder Koningin het uitdrukken. De vraag is echter hoe transparant het kan worden.

Over de inhoud van de onderhandelingen wilden de betrokkenen geen woord zeggen. Premier Rutte – tevens VVD-fractieleider – putte zich uit in een zoektocht naar variaties op de mededeling ‘geen commentaar’. PvdA-leider Samsom werd op zijn beurt aangevallen op zijn aanvankelijke uitspraken dat hij een derde partij en dan in elk geval de SP bij de formatie zou willen betrekken. Het leidde tot merkwaardige taferelen die vooral een hoop mist opwierpen. Heb jij een telefoontje gekregen?, vroegen de toekomstige oppositieleiders Roemer, Pechtold en Buma elkaar? Nee, nee, nee, luidden de antwoorden. Het verweer van Samsom was minstens zo verhullend: ‘er hebben zich geen andere fracties gemeld.’

In het openbare debat leek het dus alsof iedereen bij de telefoon had zitten wachten op een belletje van een ander. Maar zo was het niet. Het was premier Rutte die zijn nieuwe vriend Samsom te hulp schoot: ‘U moet bij mij zijn.’ De VVD wil niet samen met PvdA en SP in een regering. En daarom gebeurt het niet.